آیا افغانستان کشوری امن است؟

آلمان افغانستان را کشوری امن می‌داند. درخواست پناهندگی افغان‌ها بیش از پیش رد می‌شود و دولت اقدام به اخراج اجباری آن‌ها می‌کند. آیا افغانستان کشوری امن است؟ گفت‌وگو با نیکول بیرتش کارشناس افغانستان بنیاد علم و سیاست.

انفجار مهیب روز چهارشنبه ۳۱ ماه مه (۱۰ خرداد) در کابل بار دیگر نگاه‌ها را متوجه یک پرسش کلیدی کرد و آن اینکه آیا می‌توان افغانستان را کشوری امن ارزیابی کرد. و اگر دولت و نیروهای نظامی و انتظامی این کشور قادر به حفظ امنیت در پایتخت این کشور و نمایندگی‌های سیاسی کشورهای خارجی نیستند، آیا وضعیت امنیتی در دیگر نقاط افغانستان وخیم‌تر نیست؟

فلوریان وایگند، رئیس بخش پشتو و دری دویچه وله در همین رابطه با نیکول بیرتش، کارشناس مسائل افغانستان بنیاد علم و سیاست گفت‌وگو کرده است.

اخراج گروهی پناهجویان افغان

وایگند با اشاره به وضعیت وخیم امنیتی در افغانستان یادآور می‌شود که از ابتدای سال جاری تا کنون بیش از ۱۰۰ هزار نفر دیگر به علت درگیری‌ها، ناگزیر خانه و زادگاه خود را ترک کرده‌اند. رئیس بخش پشتو و دری دویچه وله در ادامه از نیکول بیرتش می‌پرسد:

• بر اساس گزارش سازمان ملل، در ۲۹ ولایت از مجموع ۳۴ ولایت افغانستان پدیده آوارگی وجود دارد. حملات هوایی ارتش آمریکا نیز در سال جاری در قیاس با سال گذشته سه برابر شده است. آیا واقعا می‌توان گفت که افغانستان کشوری امن است؟ آیا اخراج گروهی پناهجویان، همچون موردی که قرار است امروز غروب (چهارشنبه ۳۱ ماه مه) اتفاق بیافتد، قابل دفاع است؟

نیکول بیرتش: اوضاع امنیتی در افغانستان وخیم‌تر شده است. تنها ۵۷ درصد از خاک کشور در اختیار و زیر کنترل نیروهای دولتی است. حدود ۲ و نیم میلیون نفر از مردم افغانستان در مناطقی زندگی می‌کنند که یا در کنترل طالبان قرار دارند یا زیر نفوذ آن‌ها اداره می‌شوند.


۹ میلیون شهروند دیگر افغانستان نیز در مناطقی زندگی می‌کنند، که در آن‌ها جنگ بین نیروهای دولتی و طالبان حاکم است. شمار قربانیان غیرنظامی و از آن جمله کودکان کماکان بسیار بالاست.

بسیاری از مردم برای نجات جان خود از این مناطق جنگ‌زده به حاشیه شهرهای بزرگ پناه برده‌اند. امکان یافتن کار برای بسیاری از این حاشیه‌نشینان وجود ندارد.

Nicole Birtsch

نیکول بیرتش، کارشناس مسائل افغانستان بنیاد علم و سیاست

مهاجرانی که از پاکستان و ایران به افغانستان بازگشته‌اند، را نیز باید بر این عده از شهروندان افزود. این افراد در بهترین حالت برای خود و خانواده در اردوگاه‌های پناهندگی جایی می‌یابند. مشکل تامین تغذیه روزبه‌روز گسترش می‌یابد و نهادهای درمانی و آموزشی نیز به علت تداوم درگیری‌ها تعطیل شده‌اند.

حملات هوایی آمریکا که عمدتا متوجه نیروهای وابسته به داعش است، باعث کشته‌شدن و آوارگی افراد غیرنظامی می‌شود. تلاش‌های مربوط به مذاکرات صلح با طالبان تا کنون بی‌نتیجه مانده‌اند. این در حالی است که طالبان خبر از آغاز حملات گسترده بهاری خود می‌دهد. حملاتی که متوجه نیروهای انتظامی و نظامی و همچنین نیروهای بین‌المللی مستقر در افغانستان است. دولت و همچنین طالبان متعهد شده‌اند که در راستای کاستن از شمار قربانیان غیرنظامی تلاش کنند، تلاشی که تا کنون اما راه به جایی نبرده است.

بیشتر بخوانید: به‌رغم اعتراضات، آلمان سومین گروه از پناهجویان افغان را اخراج کرد

• در کجای افغانستان می‌توان مناطق امن یافت و یا اصولا به چه مناطقی ما منطقه امن می‌گوییم؟

- نیروهای طالبان بر بسیاری از نقاط روستایی تسلط دارند، حال آنکه دولت افغانستان توجه خود را معطوف به دفاع از مناطق شهری و همچنین راه‌های ارتباطی نموده است.

وقتی در افغانستان از مناطق امن سخن می‌رود، نگاه‌ها بیشتر معطوف به پایتخت و مراکز ولایات بزرگ همچون هرات و مزارشریف است. احتمال اینکه در این مناطق کسی قربانی خشونت‌های نظامی و درگیری‌ها شود در قیاس با سایر نقاط کمتر است. مثلا این مناطق امن‌تر از ولایاتی همچون هلمند، ننگرهار و قندوز هستند. اما همین کابل نیز به طور مداوم هدف حملات تروریستی قرار دارد. مثل همین مورد انفجار امروز (چهارشنبه ۳۱ ماه مه) در مرکز شهر کابل که حداقل ۸۰ کشته برجای گذاشته است.

• اما شمار حملات تروریستی در مراکز شهری ولایات بزرگ نیز رو به افزایش است، بزهکاری افزایش می‌یابد و نیروهای انتظامی در امر تامین امنیت این مناطق ناموفق بوده‌اند. آیا برای پناهجویانی که به افغانستان برمی‌گردند، می‌توان دورنمای روشنی پیش‌بینی کرد؟

- پناهجویانی که به افغانستان برمی‌گردند، عموما کسانی هستند که سال‌های سال در افغانستان زندگی نکرده و یا حتی در آن کشور بزرگ نشده‌اند. این افراد قاعدتا از شبکه اجتماعی موجود طرد شده و از ارتباطات لازم و پشتیبانی‌ها محروم هستند.

موضوع‌های مرتبط

امکاناتی که توسط سازمان بین‌المللی مهاجرت برای این دسته از افراد پیش‌بینی شده است، نیز کفایت نمی‌کند و این سازمان نمی‌تواند به همه پناهجویانی که به افغانستان بازگشته‌اند، از نظر یافتن سرپناه یا کار کمک کند. نرخ بیکاری در افغانستان بالغ بر ۴۰ درصد است و فرصت‌های شغلی هم که به وجود می‌آید معمولا بر اساس روابط توزیع می‌شوند و نه بر اساس ضوابط.

بیشتر بخوانید: آلمان بیش از ۱۲ هزار پناهجوی افغان را پس می‌فرستد

• آیا این خطر وجود ندارد که این دسته از مهاجرانی که به افغانستان بازگشته‌اند به علت نداشتن یک دورنمای روشن یا به خاطر سرخوردگی از غرب، مثلا به علت عدم پذیرش درخواست پناهندگی‌شان، رو به افراط‌گرایی بیاورند؟

- چنین امری قابل تصور است. یعنی این احتمال وجود دارد که این دسته از افراد جذب آن سازمان‌های افراطی بشوند که از آن‌ها حمایت و پشتیبانی می‌کنند. من شخصا اما شاهد چنین مواردی نبوده‌ام.

سیاست

موضوع بازگرداندن پناهجویان افغان که درخواست پناهندگی‌شان رد شده یک موضوع بسیار حساس در آلمان است. صدها نفر غروب چهارشنبه در فرودگاه فرانکفورت تجمع کرده و به این اخراج گروهی اعتراض کردند.

سیاست

بعد از ماه‌ها بحث و مذاکرات سیاسی میان دولت‌های آلمان و افغانستان، اخراج دسته‌جمعی مهاجران رد شده افغان از آلمان شروع شد. این هواپیما با ۳۴ پناهجوی افغان غروب چهارشنبه فرانکفورت را به قصد کابل ترک کرد.

سیاست

مهم‌ترین دلیل معترضان این است که افغانستان کشور امنی نیست. در اصل، پناهجویان باید به کشورهایی پس فرستاده شوند که در شمار کشورهای امن به حساب می‌آیند. افغانستان و آلمان درباره بازگرداندن پناهجویان افغان به توافق رسیده‌اند.

سیاست

براساس گزارش‌ها، سیاست بازگرداندن آن دسته از پناهجویان افغان که درخواست‌شان رد شده، شامل بالغ بر ۱۲ هزار نفر می‌شود. مقام‌های آلمانی اما تاکید می‌کنند که پرونده هر پناهجوی افغان به صورت فردی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و صرفاَ آن‌هایی اخراج می‌شوند که شرایط گرفتن پناهندگی را ندارند.

سیاست

سازمان‌های حامی مهاجران، از جمله سازمان "پروآزول" خواستار توقف اخراج مهاجران افغان شده‌اند. این سازمان‌ها می‌گویند افغانستان به آن اندازه امن نیست که بتوان از آینده مهاجران اخراج شده مطمئن بود.

سیاست

این چندمین باری است که مهاجران افغان در آلمان در اعتراض به برنامه اخراج تظاهرات می‌کنند. اما ظاهراَ به نظر می‌رسد که این اعتراض‌ها و حتی بدتر شدن وضعیت امنیتی در افغانستان تاثیری بر سیاست و تصمیم مقامات آلمان نداشته است.

سیاست

دادگاه قانون اساسی آلمان روز چهارشنبه ۱۴ دسامبر مانع از اخراج یک پناهجوی افغان شد. بر اساس حکم این دادگاه، تنها پس از پایان بررسی پرونده پناهندگی این جوان افغان می‌بایست درباره اقامت یا بازگرداندن وی تصمیم گیری شود.

سیاست

این مهاجران صبح پنج شنبه به فرودگاه کابل رسیدند. آن‌ها قرار است مدتی را در کابل بمانند و پس از دریافت کمک‌، به ولایت‌های‌شان بروند.

سیاست

بوسه بر خاک میهن. این پناهجو پس از رسیدن به فرودگاه کابل، بر خاک سرزمین خود بوسه می‌زند.