جایزه نوبل پزشکی به سه پژوهشگر آمریکایی تعلق گرفت

فصل جدید جوایز نوبل آغاز شد. جایزه نوبل پزشکی به سه پژوهشگر آمریکایی به خاطر تحقیقات درباره عملکرد "ساعت درونی" تعلق گرفت. کشف آنان می‌تواند به درمان اختلال خواب و فهم بهتر پدیده‌هایی همچون پرواززدگی کمک کند.

روز دوشنبه (دوم اکتبر/ ۱۰ مهر) جایزه نوبل پزشکی و فیزیولوژی سال ۲۰۱۷ میلادی به سه پژوهشگر آمریکایی، جفری هال ۷۲ ساله، مایکل رُسباش ۷۳ ساله و مایکل یانگ ۶۸ ساله، به خاطر تحقیقات آنان درباره عملکرد و کنترل "ساعت درونی" تعلق گرفت.

این خبر را انستیتوی کارولینسکا، یکی از بزرگترین دانشگاه‌های علوم پزشکی اروپا در شهر استکهلم سوئد منتشر کرد.

این سه پژوهشگر عرصه زیست‌شناسی کرونولوژیک، با تحقیقات خود بر روی مگس‌های میوه، دریافته‌اند که مکانیسم‌های ساعت بیولوژیک چگونه عمل می‌کنند و چه نوع ژن‌هایی تأثیری تعیین‌کننده بر چگونگی خواب و بیداری ما دارند. الگوی تحقیقات آنان برای همه موجودات، از جمله انسان معتبر است.

کشف این سه پژوهشگر می‌تواند به درمان اختلال خواب انسان کمک کرده و به فهم بهتر پدیده‌های مرتبط با ساعت درونی، همچون پرواززدگی، یاری رساند.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

جایزه نوبل پزشکی از سال ۱۹۰۱ میلادی به دانشمندان و پژوهشگران این حوزه اعطا می‌شود. نخستین جایزه این حوزه به باکتری‌شناس آلمانی، امیل آدولف فون بهرینگ، به خاطر کشف سرم‌درمانی برای مقابله با دیفتری داده شد.

برنده نوبل پزشکی سال ۲۰۱۶ یوشینوری اُسومی، دانشمند ژاپنی بود که از او به خاطر تحقیقات در زمینه "مکانیسم خودخواری (اتوفاژی)" تقدیر شده بود.

روز سه‌شنبه و چهارشنبه آینده اسامی برندگان جوایز نوبل فیزیک و شیمی اعلام خواهد شد. مبلغ این معتبرترین جایزه علمی، که در هر حوزه‌ای می‌تواند هم‌زمان به حداکثر تا ۳ نفر اعطا شود، معادل حدود ۹۴۰ هزار یورو است.

آلفرد نوبل ، شیمی‌دان، مهندس و اسلحه‌ساز سوئدی قرن نوزدهم، که دینامیت یکی از مهم‌ترین ساخته‌های اوست، در آخرین وصیت‌نامه خود سرمایه عظیم‌اش را در بنیادی برای تأمین هزینه‌های جایزه نوبل اختصاص داد.

بیشتر بخوانید: تاریخچه جایزه نوبل؛ اهداکننده‌ای با وجدان ناراحت

این جایزه طبق وصیت آلفرد نوبل هر ساله به افرادی اهدا می‌شود که "بیشترین خدمت را به بشر" کرده باشند. اوج جوایز نوبل، جایزه نوبل صلح است که نام گیرنده آن در روز جمعه آینده (۷ اکتبر) اعلام خواهد شد.

جایزه نوبل صلح سال گذشته به خوان مانوئل سانتوس، رئیس جمهور کلمبیا، به پاس تلاش‌هایش برای پایان دادن به جنگ در این کشور تعلق گرفت. در سال جاری میلادی (۲۰۱۷) نیز در مجموع ۳۱۸ نفر نامزد دریافت جایزه نوبل صلح شده‌اند.

گفته می‌شود که فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران، به عنوان دو طراح اصلی توافق اتمی قدرت‌های جهانی با جمهوری اسلامی، از بخت بالایی برای دریافت این جایزه برخوردارند.

نیروهای موسوم به "کلاه سفیدها" در سوریه، دنیس موکوگه پزشک کنگویی و از حامیان حقوق زنان، ادوارد اسنودن کارمند سابق سازمان "سیا" و افشاگر عملیات شنود و جاسوسی آژانس امنیت ملی آمریکا در سطح جهانی، جان دوندار سردبیر پیشین روزنامه جمهوریت ترکیه و رائف بدوی، وبلاگ‌نویس و فعال حقوق بشر اهل عربستان سعودی، از جمله نامزدهای دیگر نوبل صلح امسال هستند.

"پدر سلاح‌های شیمیایی"

یکی از جنجالی‌ترین برندگان جایزه نوبل، فریتز هابر دانشمند آلمانی بود. او در سال ۱۹۱۸ نوبل شیمی را برای ابداع روشی برای تولید گاز آمونیاک در شرایط آزمایشگاهی دریافت کرد؛ دستاوردی مهم برای تولید کودهای شیمیایی که وقوع انقلابی در صنعت جهانی تولید غذا را رقم ‌زد. هابر اما به دلیل توسعه دانش تولید گازهای سمی کلر در نبرد سنگر به سنگر در جنگ جهانی اول به عنوان "پدر سلاح‌های شیمیایی" نیز شناخته می‌شد.

کشف مرگبار

اوتو هان، دیگر دانشمند آلمانی بود که در سال ۱۹۴۵ نوبل شیمی را به خاطر کشف شکاف هسته‌ای از آن خود کرد. اگر چه او خود هیچگاه روی بعد نظامی این کشف‌اش کار نکرد، اما این یافته به طور مستقیم به ساخت و توسعه بمب اتمی منجر شد. کمیته نوبل در اصل قصد داشت این جایزه را در سال ۱۹۴۰ به هان اهدا کند، اما در نهایت او پنج سال بعد، چند ماه پس از بمباران اتمی هیروشیما و ناگازاکی این جایزه را دریافت کرد.

کشف ممنوعه

پل مولر، دانشمند سوئیسی در سال ۱۹۴۸ نوبل پزشکی را به خاطر کشف سم "د.‌د‌.ت" بدست آورد. استفاده از این آفت‌کش در جریان جنگ جهانی دوم و سال‌های پس از آن زندگی میلیون‌ها نفر را نجات داد. اما دانشمندان محیط زیست بعدها استدلال کردند که د‌.د.ت تهدیدی برای سلامت انسان و حیات وحش به شمار می‌رود. در حال حاضر استفاده از این آفت‌کش کشاورزی در سراسر جهان ممنوع است.

خشم هیتلر، استعفای دو عضو کمیته نوبل

نوبل صلح را شاید بتوان جنجالی‌ترین جایزه از مجموعه نوبل دانست. در سال ۱۹۳۵ کارل فن اوسیتزکی، فعال صلح‌طلب آلمانی، به خاطر افشای افزایش توان تسلیحاتی محرمانه آلمان، نوبل صلح را دریافت کرد. دو تن از اعضای کمیته نوبل در واکنش به این تصمیم استعفا دادند. اوسیتزکی پیش‌تر به همین خاطر زندانی شده بود. هیتلر، دیکتاتور نازی، خشمگین از این انتخاب، کمیته نوبل را به دخالت در امور داخلی آلمان متهم کرد.

رد جایزه، اعزام نماینده

تصمیم کمیته نوبل برای اهدای جایزه صلح به هنری کیسینجر، وزیر خارجه آمریکا و له‌دوک تو، سیاستمدار ویتنامی در سال ۱۹۷۳ انتقادات زیادی را برانگیخت. دو تن از اعضای کمیته نوبل استعفا دادند. این جایزه برای به رسمیت شناختن تلاش‌ها برای تحقق صلح در جنگ ویتنام در نظر گرفته شده بود، اما تو آن را نپذیرفت. کیسینجر در مراسم حاضر نشد و نماینده‌ای را به جای خود فرستاد. جنگ ویتنام دو سال بعد از آن هم ادامه داشت.

آزادی‌خواه و دیکتاتور

اهدای جایزه نوبل اقتصاد به میلتون فریدمان، اقتصاددان آمریکایی، در سال ۱۹۷۶ اعتراضات بین‌المللی گسترده‌ای را به ویژه در میان چپ‌ها، برانگیخت. دلیل این اعتراضات همکاری فریدمن با آگوستو پینوشه، دیکتاتور شیلی بود. فریدمن یک سال پیش از آن به شیلی سفر کرده بود. منتقدان استدلال می‌کردند که تئوری‌های فریدمن الهام‌بخش رژیمی بوده‌ که هزاران نفر از شهروندانش را شکنجه کرده و به قتل رسانده است.

هدفی دست‌نیافتنی

جایزه نوبل صلح مشترک میان عرفات رهبر فلسطین، شیمون پرز وزیر خارجه اسرائیل و اسحاق رابین نخست‌وزیر اسرائیل در سال ۱۹۹۴ در اصل به امید پیشبرد مذاکرات صلح خاورمیانه به این سه نفر اهدا شد. یک عضو کمیته نوبل در پی اتخاد این تصمیم عرفات را "تروریست" خوانده و استعفا داد. مذاکرات صلح هم متوقف شدند و رابین یک سال بعد توسط یک جوان وطن‌پرست اسرائیلی ترور شد.

خاطرات مناقشه‌برانگیز

ریگوبرتا منچو، سیاستمدار گواتمالایی، در سال ۱۹۹۲ به پاس "تلاش برای تحقق عدالت اجتماعی و آشتی قومی و فرهنگی" نوبل صلح را دریافت کرد. اندکی بعد اما گفته شد که خاطرات وی تا اندازه‌ای ساختگی بوده‌اند. هر چند گزارش وی در مورد نسل‌کشی گواتمالایی‌های بومی برای وی شهرت به همراه داشت، با این حال بسیاری معتقد بودند که منچو شایسته دریافت نوبل صلح نبوده است.

جایزه زودرس

زمانی که باراک اوباما در سال ۲۰۰۹ جایزه نوبل صلح را دریافت کرد، بسیاری شوکه شدند؛ از جمله خود او. این جایزه در حالی به پاس "تلاش‌‌های فوق‌العاده برای تحکیم دموکراسی بین‌المللی و همکاری میان ملت‌ها" به اوباما داده شد که کمتر از یک سال بود که او به مقام ریاست‌جمهوری آمریکا رسیده بود. منتقدان و شماری از هوادارانش معتقد بودند این جایزه زودتر از آنکه او واقعا بتواند کاری انجام دهد، به وی داده شده است.

نوبل پس از مرگ

نوبل پزشکی در سال ۲۰۱۱ به ژول اُفمن، بروس بویتلر و رالف اشتاینمن برای کشف "اصول بنیادی فعال‌کننده ساختار ایمنی و مصونیت بدن" رسید. مشکل اینجا بود که اشتاینمن چند روز پیش از اعلام این خبر درگذشته بود و طبق قوانین نوبل، جایزه نباید پس از مرگ به شخصی تعلق بگیرد. اما کمیته نوبل اعلام کرد که در تصمیم‌اش تجدیدنظر نخواهد کرد، زیرا اعضای کمیته به هنگام تصمیم‌گیری از درگذشت اشتاینمن آگاه نبوده‌اند.

غفلت بزرگ

جایزه نوبل هم به خاطر کسانی که آن را دریافت کرده‌اند و هم کسانی که آن را رد کرده‌اند، جنجال‌برانگیز بوده است. مهاتما گاندی، رهبر هند، پنج بار برای دریافت نوبل صلح نامزد شد اما هیچگاه آن را دریافت نکرد. در سال ۲۰۰۶ یکی از اعضای کمیته نوبل گفت: «بزرگترین غفلت ما در تاریخ ۱۰۶ ساله اهدای نوبل بدون تردید این بوده است که نوبل صلح هیچگاه به مهاتما گاندی اهدا نشد.»