شطرنج مخالفان و موافقان حجاب اجباری زنان در ایران

اعطای میزبانی مسابقات شطرنج زنان جهان به ایران بحث‌های مختلفی را میان کاربران ایرانی شبکه‌های اجتماعی درباره حجاب اجباری برانگیخته است. مخالفان حجاب اجباری البته خود به چند دسته تقسیم شده‌اند و بحث‌ها همچنان ادامه دارد.

انتخاب ایران به عنوان میزبان مسابقات قهرمانی شطرنج زنان جهان که قرار است در بهمن ماه سال آینده برگزار شود واکنش‌های بسیاری را در شبکه‌های اجتماعی در پی داشته است. این واکنش‌ها با گذشت چند روز از اعلام اولیه خبر همچنان ادامه دارد و توییتر و فیس‌بوک همچنان محل بحث کاربران خصوصا ایرانی است که در مخالفت و یا موافقت با میزبانی ایران می‌نویسند. علت مخالفت‌ها با تصمیم فدراسیون بین‌المللی شطرنج در اعطای میزبانی به ایران، اجبار پوشیدن حجاب برای زنان در ایران است. موضوعی که دامن‌گیر زنان خارجی ازجمله شطرنج‌بازان جهان نیز در بدو ورود به ایران می‌شود.

از همین رو است که چهره‌ی اصلی کمپین مخالفت با اعطای میزبانی به ایران یک قهرمان خارجی است. نازی پایکیدزه، قهرمان شطرنج آمریکا، در حساب‌های آن‌لاین خود از جمله اینستاگرام به وضوح اعلام کرده است مخالفتی با اسلام و دیگر مذاهب ندارد و تاکید می‌کند که تنها خواسته‌اش احترام به آزادی انتخاب است. با این‌همه حساب‌های او که معترض به تصمیم فدراسیون است از کامنت‌های حاوی توهین و نفرت‌پراکنی از سوی کاربران عموما ایرانی در امان نمانده است.

پایکیدزه و دیگر مخالفان در کمپین خود از فدراسیون جهانی می‌خواهند که تا در تصمیم خود نسبت به میزبانی ایران بازنگری کند. آن‌ها در بیانیه‌ای که امکان امضای آن را توسط دیگران نیز فراهم کرده‌اند همچنین از فدراسیون می‌خواهند به اصول نوشته شده‌ی خود در رابطه با منع تبعیض پایبند باشد. در مقابل فدراسیون در دفاع از انتخاب خود می‌گوید به "فرهنگ‌های مختلف" احترام می‌گذارد و از ورزشکاران نیز می‌خواهد بر همین اساس رفتار کنند.

بیشتر بخوانید: اعتراض به حجاب اجباری ورزشکاران زن در المپیک

بحث‌ها در حالی پیرامون میزبانی ایران در شبکه‌های اجتماعی ادامه دارد که دو سوی بحث صرفا مخالفان یا مدافعان حقوق زنان نیستند، بلکه بسیاری از کاربرانی نیز که علیه خواسته افرادی نظیر نازی پایکیدزه اظهارنظر می‌کنند اتفاقا از زاویه دفاع از حقوق زنان خواسته‌ی او را نادرست ارزیابی می‌کنند.

میترا حجازی‌پور، قهرمان آسیا در سال ۲۰۱۵، از جمله کسانی است که در دفاع از حقوق زنان ایران با آن‌چه که آن را "تحریم" احتمالی میزبانی ایران خوانده است مخالفت کرده است. او در گفتگو با گاردین "تحریم" را به ضرر زنان ایران دانسته است.

این اما صرفا قهرمان‌ها نیستند که مشغول بحث و اظهارنظرند. بلکه کاربران خصوصا در توییتر با استفاده از هشتگ #نه_به_تحریم_ورزش_زنان_ایران نظرات خود را در مخالفت با آن‌چه تحریم می‌خوانند اعلام می‌کنند.

مسیح علی‌نژاد، مبدع کمپین "آزادی‌های یواشکی" نیز یکی از کسانی است که از سوی بخشی از کاربران از حامیان تحریم برگزاری مسابقات قهرمانی شطرنج زنان در ایران خوانده می‌شود. او اما در حساب‌های مختلف فیس‌بوک، توییتر و اینستاگرام خود می‌گوید از تحریم دفاع نکرده و نمی‌کند. او که با این‌همه همچنان هدف نقد و گاه اتهامات مختلف نظیر "فرصت‌طلبی" از سوی منتقدان است با انتشار ویدیویی در اینستاگرام به مخاطبان خود می‌گوید این خود جمهوری اسلامی است که سال‌هاست ورزش زنان را تحریم کرده است.

Iran Schachspiel Turnier für Frauen

مناظره‌ی مدافعان مختلف حقوق زنان


بحث‌ها درباره میزبانی ایران به نوعی به شکل‌گیری مناظره‌ای بین کاربران مدافع حقوق زنان کمک کرده است. جدا از آن دسته از کسانی که می‌گویند مخالفت با حجاب اجباری جزو اولویت‌های زن ایرانی نیست، بخشی از کاربران با وجود مخالفت با حجاب اجباری همچنان از آن‌چه تحریم نام گرفته است ابراز ناخشنودی می‌کنند.

موضوع‌های مرتبط

یکی از این مخالفان در توییتر می‌نویسد که "گرفتن میزبانی مسابقات شطرنج از ایران به بهانه حجاب اجباری، تنها به ضرر ورزش زنان در ایران خواهد بود،" و دیگری استدلال می‌کند که "کسانی که خواستار تحریم مسابقات جهانی شطرنج زنان در ایران هستند، مانع تعامل زنان ورزشکارمان با جهان می‌شوند."

برخی نیز چنین حرکت‌هایی را موجب "انزوای بیشتر زنان ایران" می‌دانند و می‌نویسند که "با این کار از زنان ایران حمایت نمی‌کنید. فقط به تندروها برای محدود و حتی تعطیل کردن ورزش زنان کمک می‌کنید." آن‌ها با اشاره به این‌که تا به حال ایران درحوزه ورزش زنان میزبان مسابقاتی با این درجه از اهمیت نبوده است این میزبانی را "فرصتی استثنایی" برای ورزش زنان ایران می‌دانند.

در مقابل اما گروهی دیگر از کاربران مدافع حقوق زنان از حامیان مقابله با تصمیم فدراسیون شطرنج هستند و یا به طور کلی به آن‌هایی که با استفاده از هشتگ #نه_به_تحریم_ورزش_زنان_ایران در حال بحث هستند اعتراض می‌کنند.

یکی از کاربران می‌نویسد که "به‌نظرتون وقتی در عصر حجر هستیم و از این دست برخوردها می‌شه، هشتگ #نه_به_تحریم_ورزش_زنان_ایران محلی از اعراب داره؟ راه رو اشتباه نمی‌ریم؟" یکی دیگر از کاربران نیز می‌نویسد که "۴۰ ساله زن ایرانی بدلیل #حجاب_اجباری نمیتونه تو مسابقات ورزشی شرکت کنه. تا حالا کجا بودند این طرفداران #نه_به_تحریم_ورزش_زنان_ایران ؟"

برخی نیز تعریف تحریم را تغییر داده و آن را به گونه‌ای دیگر به کار برده‌اند. یکی از کاربران می‌نویسد: «تحریم ورزش یعنی زنان حق دوچرخه سواری نداشته باشن، مسابقات زنان از تلویزیون پخش نشه، زنان رو به استادیوم راه ندن.»

برخی از کاربران نیز به خارجی قلمداد شدن مخالفت با حجاب اجباری اعتراض کرده‌اند. یکی از کاربران می‌نویسد: «داخل اعتراض می‌شه می‌گن مملکتو به هم نریز خارج اعتراض می‌شه میگن به شما ربطی نداره، راس میگی بیا داخل.»


آتنا دایمی یکی از زندانیان سیاسی که هم‌اکنون خارج از زندان است نیز یادداشتی را در اعتراض به خارجی قلمداد کردن مخالفت با حجاب اجباری منتشر کرده است. او در این یادداشت به حرکت نرگس محمدی که کف دستانش نوشت مخالف حجاب اجباری است اشاره می‌کند. نرگس محمدی کنشگر حقوق بشر در ایران است که به علت فعالیت‌های حقوق بشری خود با محکومیت ۱۶ ساله در زندان به سر می‌برد.

Iran Schachspiel Turnier für Frauen

منافع ملی یا منافع زنان

اما برخی کاربران نیز به جای بحث درباره منافع زنان به بحث درباره آن‌چه "منافع ملی" خوانده‌اند پرداخته‌اند. یکی از کاربران در حساب توییتر خود می‌نویسد: «آنقدر به فعالیت‌های حقوق‌بشری تقدس داده‌ایم که گاهی بر واقعیت انحراف از منافع ملی چشم می‌بندیم.»

فیفا منع حجاب در مسابقات زنان را لغو می‌کند
یکی دیگر از کاربران نیز کمپین اخیر را سنگ‌اندازی در اجرایی شدن توافق اتمی ایران و قدرت‌های جهانی می‌داند و می‌نویسد که "دلواپسان داخل و خارج برای مخالفت با عادی‌سازی روابط پوشش رابهانه می‌کنند؛ یکی پوشش بیشتر می‌خواهد و دیگری کمتر."

کاربری دیگر نیز می‌نویسد که "به عنوان منتقد حجاب اجباری می‌گویم که حامیان جنگ و تحریم دنبال بهانه‌‌های دیگر برای ادامه عملی تحریم‌ها هستند" و کسی دیگر نیز نوشته است که "تحریم اقتصادی ایران مرتفع‌ شده، برای تحریم ورزشی ایران کمپین می‌زنند."

با این‌همه برخی کاربران با ملی کردن موضوع حجاب اجباری مخالفت کرده‌اند. یکی از کاربران در توییتر به آن‌چه او تبدیل "محدودیت ساختاری به مسئله ملی" می‌خواند نقد وارد می‌کند.


بحث‌ها در رابطه با میزبانی اعطا شده به ایران برای مسابقات قهرمانی شطرنج زنان جهان همچنان ادامه دارد و چه مخالفت‌ها "خطای استراتژیک" خوانده شوند چه "ایرانی‌ستیزی"، صداهایی علیه حجاب اجباری از تریبون ورزش بلند شده است که به نظر نمی‌رسد بتوان آن را نشنیده گرفت.

دو هشتگ‌"#مردان_باحجاب" و "MenInHijab#" در شبکه‌های اجتماعی به یکی از هشتگ‌های پرطرفدار این روزها تبدیل شده است. آنقدر مردان ایرانی با این هشتگ عکس‌های خود را در صفحه‌های مجازی منتشر کردند تا توجه بسیاری از رسانه‌های بین‌المللی بار دیگر به مسئله حجاب اجباری جلب شد.

موضوع تازه برای اعتراض به حجاب اجباری در ایران این بار به شکل تازه‌ای در یک چالش پر سر و صدا ظاهر شد. مردان ایرانی به جای همسر، مادر و یا خواهرانشان، روسری یا چادر به سر کردند، بدون ترس از مورد تمسخر قرار گرفتن، عکس‌ها را در دنیای مجازی منتشر کردند و به این شکل بسیاری از آنها معنای واژه‌ای مثل "غیرت" را تغییر دادند.

بسیاری از مردان ایرانی در مورد واژه غیرت نوشتند. از اینکه حجاب نداشتن همسر، خواهر یا مادرشان نشانه بی‌غیرتی آنها نیست. از این نوشتند که حالا می‌خواهند به جای آنها که ۳۸ سال مجبور به پذیرفتن حجاب اجباری شدند، دقایقی خودشان را جای آنها بگذارند و با ارسال عکسی از خود و زنان بدون حجاب خانواده‌شان ثابت کنند، واژه غیرت در فرهنگ ایرانی اشتباه برداشت شده است.

مرد جوانی که این عکس را برای این چالش فرستاده، نوشته است: «حجاب اجباری از کثیف‌ترین چیزایی هست که تو چنین قرنی میتونی تو یه جامعه ببینی. اگر بی‌غیرتی به اینه که هم اندازه خودم (به عنوان مرد) مادرم، خواهرم و دوستام هم حق داشته باشن آره من بی‌غیرتم، اگه باغیرت کسی هست که اجبار می‌کنه کی چی بپوشه و به قوانین متوحش قرن‌ها پیش برگرده بگذارید تو اون غیرت غرق بشه.»

مسیح علی‌نژاد، مبتکر طرح "آزادی‌های یواشکی" که از دو سال پیش این کمپین را برای اعتراض به حجاب اجباری زنان راه انداخت، حالا بار دیگر توجه رسانه‌های بین‌المللی را به مسئله حجاب اجباری جلب کرده است. توجه رسانه‌های دنیا به این مسئله تا جایی است که مسیح علی‌نژاد در گفت‌وگو با دویچه‌وله از این می‌گوید که خودش هم شگفت‌‌زده شده است.

به اعتقاد مسیح علی‌نژاد حجاب یک موضوع زنانه نیست. حجاب موضوعی است که تمام جامعه را دربرمی‌گیرد. موضوعی که به مردان ایرانی هم بازمی‌گردد. این عکس‌ها و پیام‌ها تایید کننده همین مسئله است.

جدا از اینکه موضوع حجاب در ایران زنانه نیست، هر بار با مطرح شدن این دغدغه، فریاد عده‌ای هم به هوا بلند می‌شود که دغدغه‌های مهم‌تری از حجاب در ایران وجود دارد.

زن جوانی که این عکس را فرستاده، می‌نویسد: «پدرم و پسرداییم وقتی دیروز توی تلویزیون چالش مردان رو دیدند تصمیم گرفتند روسری سر کنن. اولش خیلی خندیدن ولی جالب اینجا بود که پدر و پسر دایی برای یک دقیقه عرق کرده بودن. گفتن چه مصیبتی شماها دارید، میگفتن خیلی سخته، شماها چی میکشین.»

تصویری که دنیا از مرد خاورمیانه و مردان ایرانی دارد این است که چقدر زورگو هستند که زنانشان اجازه ندارند بدون گرفتن اجازه رسمی از آنها سفر بکنند، پاسپورت بگیرند یا زنانشان اجازه ندارند لباس تنشان را انتخاب بکنند و همیشه هم از مرد استفاده شده تا زنان را سرکوب بکنند. پس این حجاب موضوعی زنانه نیست.

این عکس‌ها و پیام‌ها روایت آن بخش از مردان ایرانی است که هیچ وقت در رسانه‌های داخلی سهمی نداشتند تا بگویند از ما استفاده نکنید تا زنان را سرکوب بکنید.

علی‌نژاد می‌گوید: «من واقعا شگفت‌زده‌ام که چطور مردان ایرانی توانستند وقتی در داخل ایران رسانه‌ای ندارند از طریق یک عکس صدای خودشان را به رسانه‌های بزرگ دنیا برسانند. برای مثال تایمز لندن، واشنگتن پست، ایندیپندنت گزارش‌های مفصلی در این باره نوشتند.»

«اين عكس رو امروز در سيسنگان گرفتيم. ايشون هم پسر عموی من هستند در كنار خواهرشون و مشتاقانه ما رو در عكس همراهی كردند. به اميد روزی كه همه مردان ايرانی همراه باشند و زنان حرمت و حق انتخاب داشته باشند.»

رسانه‌های فرانسوی، تلویزیون بلژیک و هلند از این اتفاق گزارش دادند. روزنامه ریپوپلیکا در ایتالیا در این مورد نوشت. حتی کانال ZDF در آلمان در حالی‌که همین روزها در آلمان صحبت‌ها بر سر این بود که یک پسر ایرانی دست به خشونت زده اما در مورد مردان ایرانی که عکس‌هایشان را با حجاب منتشر کرده بودند، گزارش داد.

علی‌نژاد با بیان اینکه نتیجه را شهروندانی می‌گیرند که آگاهی‌رسانی می‌کنند، می‌گوید: «اگر خودتان حداقل برای عبور از تاریکی شمعی روشن نمی‌کنید، شمع آن بخش از جامعه را هم خاموش نکنید که می‌خواهد اعتراض کند، می‌خواهد شنیده شود و می‌خواهد بر سانسور غلبه کند.»

مرد جوانی که با ارسال عکس با این چالش همراه شده است، می‌نویسد: «صبح تا شب خواهرم مجبور است در محل كارش با اين شكل ظاهر شود كه من فقط يک لحظه‌اش را تجربه كردم. اجبار آدم را از خود واقعی‌اش دور می‌كند.»

این پدر و پسر هم با رسال این عکس برای چالش مردان باحجاب نوشته‌اند: «بعضی در فیس‌بوک نظر داده‌اند که غیرت اجازه نداده با همسرم عکس بگذارم. باید بگوییم آن چیزی که شما غیرت می‌نامید در واقع رذالت است. غیرت یعنی اینکه نسبت به کسانی که دوست دارید حساس باشید و از حقوق و آزادی‌هاشان دفاع کنید و در رنج‌هاشان سهیم باشید. ما پدر و پسریم و از ستمی که به همسر، مادر و خواهرمان می رود در رنجیم.»