فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

مقابله با حجاب اجباری

۱۵ اسفند ۱۳۵۷، کمتر از یک ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دفتر آیت الله خمینی اعلام کرد که زنان می‌توانند به کار خارج از منزل بپردازند ولی با "حجاب شرعی". دو روز بعد از این فرمان، در روز جهانی زن، زنان در مخالفت با این حکم، از دانشگاه تهران به سوی نخست‌وزیری و از آنجا به سوی کاخ دادگستری راهپیمایی کردند. این اعتراضات اما به دلیل سرکوب شدید و نیز همراهی نکردن گروه‌های سیاسی خیلی زود سرکوب شد.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

نافرمانی مدنی در برابر حجاب اجباری

هرچند به دلیل سخت‌گیری‌های شدید در مورد حجاب، عملا امکان اعتراض مستقیم و سازماندهی‌شده به آن وجود نداشت اما زنان به مرور حکومت را وادار به پذیرش نوعی از پوشش کردند که در ادبیات حکومتی از آن به عنوان "بدحجابی" یاد می‌شود. در سال‌های اخیر نمایشگاه‌های مد زنان با ارائه مدل خاصی از حجاب نیز بسیار رایج شده است.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

آزادی‌های یواشکی

در سال ۱۳۹۳ کمپین "آزادی‌های یواشکی" به ابتکار مسیح علی‌نژاد، روزنامه‌نگار، آغاز به کار کرد. علی‌نژاد در این کارزار از زنان در سراسر ایران خواسته تا عکس و فیلم‌های خود را از لحظه‌ای که در فضای عمومی روسری‌هایشان را برمی‌دارند در فضای اینترنت منتشر کنند.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

دختران خیابان انقلاب

اعتراض به حجاب اجباری اما در داخل ایران با یک حرکت نمادین شکل دیگری به خود گرفت. ویدا موحدی اولین زنی بود که در اوایل دی‌ماه امسال روسری‌اش را بر سر چوب گرفت و در خیابان انقلاب تهران بر روی یک سکو رفت. او پس از این حرکت اعتراضی دستگیر شد و به مدت یک ماه در بازداشت بود.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

ضرب و جرح، فشار و سرکوب

مریم شریعتمداری یکی دیگر از این "دختران انقلاب" است که توسط نیروی انتظامی مورد ضرب و جرح قرار گرفت و ساق پایش به شدت آسیب دید. مادر او میترا جمشیدپور نیز که برای پیگیری پرونده دخترش به بازداشتگاه وزرا رفته بود توسط ماموران زن مورد ضرب و جرح قرار گرفت و ۲۴ ساعت بازداشت شد.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

اولین تجمع عمومی در هشت مارس

هشتم مارس سال ۱۳۷۸ اولین روز زن پس از انقلاب بود که مراسم آن نه در زیر سقف خانه‌ها که در یک فضای عمومی برگزار شد. ساختمان "شهر کتاب" آن سال میزبان زنانی بود که به دعوت دو مدیر زن انتشارات روشنگران و نشر توسعه- شهلا لاهیجی و نوشین احمدی خراسانی- پس از ۲۱ سال روزشان را با مردم کوچه و بازار شریک شدند. عکس مربوط به تجمع هشت مارس در سال ۱۳۷۹ در خانه هنرمندان تهران است.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

تلاش برای بازپس‌گیری عرصه عمومی

از سال ۱۳۷۸ تا سه ماهه اول سال ۱۳۸۸، فعالان حقوق زنان از هر فرصتی برای تجمع خیابانی و پس گرفتن عرصه عمومی که در حقیقت از آنها گرفته شده بود، تلاش می‌کردند؛ گاه به بهانه روز جهانی زن و گاه به مناسبت‌های دیگر.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

تنها تجمعی که به خشونت کشیده نشد

شاید تنها تجمع زنان که بدون دخالت نیروهای امنیتی و بدون خشونت پایان گرفت، تجمع مقابل دانشگاه تهران در ۲۲ خرداد ۱۳۸۴ بود. این گردهمایی در اعتراض به قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان شکل گرفت. از راست به چپ، ایستاده: نوشین احمدی خراسانی و محبوبه عباسقلی‌زاده از فراخوان دهندگان تجمع و سیمین بهبهانی.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

ضرب و شتم زنان در فضای عمومی

در تجمع مسالمت‌آمیز ۲۲ خرداد ۱۳۸۵ در میدان هفت تیر تهران یکی از شدیدترین برخوردها با تجمع زنان صورت گرفت.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

کمپین یک میلیون امضا

کمپین یک میلیون امضا یکی از اولین حرکت‌های سازماندهی‌شده زنان برای برابری حقوقی پس از پایان جنگ ایران و عراق بود. هدف این کمپین که در شهریور ۱۳۸۵ اعلام موجودیت کرد، جمع آوری یک میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیض‌آمیز بود. جمع‌آوری امضاها با ارتباط رو در رو و خیابانی با زنان و مردان صورت می‌گرفت. سیمین بهبهانی، شاعر فقید، به نمایندگی از طرف این کمپین جایزه سیمون دوبوار فرانسه را دریافت کرد.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

کمپین قانون بی سنگسار

در کنار کمپین یک میلیون امضا، کارزارهای دیگری نیز با موضوعات متفاوت در سال‌های اوج‌گیری فعالیت‌های برابری‌خواهانه زنان به راه افتاد. یکی از آنها کمپین قانون بی سنگسار بود که هدفش حذف مجازات سنگسار از قوانین ایران بود.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

اولین جایزه نوبل صلح ایران برای شیرین عبادی

از جمله کسانی که راه این کمپین‌ها را هموار کردند، حقوق‌دانانی چون شیرین عبادی و مهرانگیز کار بودند که با انتشار مقالات و با فعالیت‌هایشان قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان را به نقد می‌کشیدند. شیرین عبادی به همین دلیل و نیز به‌خاطر تلاش‌هایش برای تغییر قانون حضانت کودکان در سال ۲۰۰۳ ( ۱۳۸۲) جایزه صلح نوبل را دریافت کرد.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

ماهنامه "زنان" به مدیریت شهلا شرکت

محل‌ نشر مقالات انتقادی حقوقدانانی چون شیرین عبادی، مهرانگیز کار و شادی صدر و برخی از اسلام‌شناسان چون حسن یوسفی اشکوری و محسن کدیور برای نقد قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان، ماهنامه زنان بود. شهلا شرکت مدیرمسئول و سردبیر "زنان" در سال ۱۳۷۱ شروع به انتشار این ماهنامه کرد. این ماهنامه در سال ۱۳۸۷ توقیف شد اما در سال ۱۳۹۴ و پس از ریاست جمهوری حسن روحانی با نام "زنان امروز" دوباره مجوز فعالیت گرفت.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

روزنامه "زن" به مدیریت فائزه هاشمی

فائزه هاشمی، دختر هاشمی رفسنجانی، توانست با استفاده از نفوذ سیاسی پدرش اولین "روزنامه" زنان را راه‌اندازی کند که بنا داشت به گفته خود "با نگاه زنانه و برای زنان بنویسد". سردبیر روزنامه نخست ابراهیم نبوی و سپس مسعود بهنود بود. عمر این روزنامه اما به یک سال هم نکشید و به دلیل انتشار خبری درباره فرح پهلوی توقیف شد. این روزنامه از مرداد ۱۳۷۷ تا فروردین ۱۳۷۸ منتشر می‌شد.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

حضور پررنگ در جنبش سبز

هرچند زنان پاسخ مشارکت گسترده‌شان در انقلاب ۵۷ را با از دست دادن حقوق خود گرفتند اما در بزرگترین حرکت اعتراضی پس از انقلاب ۵۷، "جنبش سبز" که پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ صورت گرفت، هم‌دوش مردان و گاه حتی جلوتر از آنها حضور داشتند.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

تصرف گام‌به گام کرسی‌های مجلس

اگرچه زنان در مجلس شورای اسلامی از اولین دوره همیشه حضور داشتند اما تعداد آنها چندان چشمگیر نبود. این تعداد از چهار نفر در مجلس اول شروع شد و به ۱۷ نفر در مجلس کنونی رسید. مجلس دهم که انتخابات آن اسفند ۱۳۹۴ برگزار شد پرشمارترین نمایندگان زن را دارد.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

کمپین تغییر چهره مردانه مجلس

ورود ۱۷ زن به دهمین مجلس شورای اسلامی را باید نتیجه تلاش‌های برابری‌خواهان در ایران دانست که نمود بارز آن کمپین تغییر چهره مردانه مجلس بود. این کارزار پیش از دهمین انتخابات مجلس شورای اسلامی تشکیل شد.

فرازهایی از تلاش‌های برابری‌خواهانه زنان ایران در جمهوری اسلامی

ورود زنان به استادیوم‌های ورزشی

طبق قانونی نانوشته ورود زنان به استادیوم‌های ورزشی ممنوع است. زنان ایران اما با پیگیری و تلاش توانسته‌اند تا حدی این قانون را دور بزنند. به عنوان مثال برای ورزش‌هایی مثل والیبال و بسکتبال این محدودیت تقریبا برداشته شده اما ورود زنان به استادیوم فوتبال همچنان سختگیرانه ممنوع است. کمپین روسری سفید در اعتراض به این ممنوعیت شکل گرفته است.

از اسفند ۱۳۵۷ تا به امروز، زنان ایرانی برای به دست آوردن حقوق برابر در تلاشند؛ حقوقی که برخی را پیش از انقلاب به دست آورده اما پس از انقلاب از آنها گرفته شد. نگاهی کرده‌ایم به برخی از مهمترین این تلاش‌ها.

ما را دنبال کنید!