چهل سالگی انقلاب در مطبوعات آلمان: ایران؛ میان بیداری و بن‌بست

رسانه‌ها و مطبوعات آلمانی‌‌زبان در چهل‌سالگی انقلاب ایران تفسیر و مقالاتی در مورد ایران منتشر کردند. نارضایتی مردم ایران از وضعیت حاکم بر این کشور و همزمان نگرانی آنها از بدترشدن اوضاع محور مشترک این مقالات است.  

گزارشگر شبکه رادیوهای دولتی آلمان، کریستین بوتکرایت مقاله‌ خود در مورد چهل‌سالگی انقلاب ایران را با این عنوان آغاز کرده است: "از انقلاب چه مانده است؟"

او در این مقاله، ضمن شرح آنچه موجب انقلاب مردم ایران علیه شاه و پیروزی آیت‌الله خمینی شد، نوشته است: «شقاوت و سرکوب اما هنوز ادامه دارد. بر اساس اسناد "گزارشگران بدون مرز" از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۸۸ خورشیدی بیش از یک‌میلیون و ۷۰۰ هزار پرونده در دادگاه‌های ایران تشکیل شده و احکام اعدام بسیاری در این کشور اجرا شده است. کسی که امروز به ایران سفر می‌کند، کشوری را تجربه می‌کند که در رنج است. نمایش تاز‌ه‌ترین تجهیزات جنگی و مانورهای نظامی به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب هم نمی‌تواند کسی را فریب دهد.» 

کریستین بوتکرایت در مقاله خود برای شبکه رادیویی "دویچلند‌فونک" نوشته است: «بسیاری از جوانان ایرانی خواهان تغییر هستند، اما نمی‌دانند چگونه؟»

او در ادامه با اشاره به گفتگوهایی که در ایران با جوانان داشته، نوشته است که مردم ایران "بهار عربی" و وضعیت سوریه را دیده‌اند و نگران هستند. آنها به اصلاح سیستم موجود هم امید چندانی ندارند. نرگس، ۲۵ ساله‌ در تهران به او گفته است که بسیاری حتی از رأی دادن و شرکت در انتخابات هم خسته شدند چون رأی آنها هیچ تأثیر مثبتی در زندگی‌شان نداشته است.

ضرورت تغییر نسل در رهبری کشور

وب سایت شبکه خبری تلویزیون خصوصی ntv نیز با استناد به گزارشی از خبرگزاری آلمان، ضمن اشاره به مشکلات موجود ایران نوشته است که رهبری ایران نیازمند یک نسل جدید است. در این مقاله تأکید شده که حتی فرزندان معماران انقلاب مانند حسن خمینی، نوه آیت‌الله خمینی یا فائزه هاشمی، دختر هاشمی رفسنجانی نیز می‌دانند که مردم ایران از وضعیت موجود ناراضی هستند.

در این مقاله با اشاره به صحبت‌های حسن خمینی که گفته بود "تضمینی وجود ندارد که ما بمانیم و دیگران بروند" یا مصاحبه فائزه هاشمی که گفته بود "از دیدگاه من فروپاشی محتوایی اتفاق افتاده است و تنها فروپاشی ظاهری و فیزیکی اتفاق نیفتاده است" اشاره و در عین‌حال تأکید شده است که مردم ایران نگران هستند که تلاش برای تغییر وضعیت موجود، آنها را به سرنوشتی مانند مردم افغانستان، عراق یا سوریه دچار کند.

پرتال web.de  نیز در مطلبی با عنوان "ایران میان بیداری و بن‌بست" نوشته است: «روحانیونی که در ایران در مسند قدرت هستند، برداشت خود را از واقعیت موجود دارند. آنها بر این باور هستند که مردم ایران از اصوال انقلاب یعنی استقلال و آزادی و جمهوری اسلامی دفاع می‌کنند. آنها انقلاب را "درخت تنومندی" می‌خوانند که از پای درنخواهد آمد.»

چهل میلیون تن از جمعیت ایران بعد از انقلاب ۵۷ متولد شدند و مانند نسل پیش از خود فکر نمی‌کنند

در این مطلب با اشاره به اینکه ۴۰ میلیون تن از جمعیت ایران بعد از انقلاب ۵۷ متولد شده‌اند، آمده است که نیمی از جمعیت کشور مانند نسل پیش از خود فکر نمی‌کنند و "تنش میان جناح‌های مختلف قدرت، درگیری اصلاح‌طلبان و تندروهای محافظه‌کار و وضعیت نابه سامان اقتصاد کشور بر کسی پوشیده نیست". 

تضاد ارزش‌ها بیش از هر زمان دیگر

روزنامه اتریشی استاندارد هم در مطلب مفصلی با عنوان" ۴۰ سال پس از انقلاب، تضادهای جامعه ایران بیش از هر زمان دیگر" با اشاره به تلاش ۴۰ ساله انقلابیون مذهبی برای تغییر ارزش‌های حاکم بر جامعه، به مقاومت زنان در برابر "حجاب اجباری"، مصرف نوشیدنی‌های الکلی علی‌رغم ممنوعیت آنها و مرگ ۲۷ نفر به دلیل مسومیت با الکل در سه ماه گذشته و نیز رواج "ازدواج سفید" اشاره کرده است.

در این مطلب با اشاره به صحبت‌های رییس قوه قضاییه ایران که ادعا می‌‌کند در کشور ایران زندانی سیاسی وجود ندارد آمده است: «در میان ۲۵۰ هزار نفری که بر اساس آمار رسمی زندانی هستند، گروهی که فعال محیط‌زیست هستند به جاسوسی متهم شده‌اند. بیش از ۴۰ روزنامه‌نگار زندانی هستند. تعدادی معلم، فعال صنفی و کارگر معترض هم پشت میله‌های زندان هستند. شماری از اقلیت‌های مذهبی هم زندانی هستند. از آن گذشته، از زندانیانی که توسط دستگاه‌های اطلاعاتی بازداشت شده‌اند، آماری در دست نیست.»

در ادامه با اشاره به افزایش روز به روز قیمت‌ها و نرخ تورم مایحتاج  خوراکی که به ۳۰ درصد رسیده آمده است: «برای مردم عادی در ایران ۴۰ ساله شدن انقلاب، دلیلی برای شادمانی نیست.»

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

تشکیل شورای انقلاب

شورای انقلاب در نیمه دوم دی ماه سال ۱۳۵۷ و چند روز قبل از خروج شاه از ایران با فرمان آیت‌الله خمینی تشکیل شد. هسته اولیه این شورا از مطهری، بهشتی، رفسنجانی، باهنر و موسوی اردبیلی تشکیل شد. مقرر شد این افراد نفرات غیر روحانی را نیز به این شورا اضافه کنند

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

۱۸ یا ۲۴ عضو؟

در مورد تعداد اعضای این شورا اختلاف نظر وجود دارد. در برخی منابع به ۱۸ و در منابع دیگر به ۲۴ نفر اشاره شده است: محمود طالقانی، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمد بهشتی، مرتضی مطهری، محمدرضا مهدوی کنی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، محمدجواد باهنر، مهدی بازرگان، عزت الله سحابی، میرحسین موسوی، ابوالحسن بنی‌صدر، صادق قطب‌زاده، حبیب‌الله پیمان، احمد صدر حاج سیدجوادی، حسن حبیبی، عباس شیبانی و علی‌اکبر معین‌فر.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

آیت‌الله میانه‌رو

سید محمود طالقانی روحانی میانه‌رویی بود که به اعتقاد بسیاری مرگ وی آسیب جدی به جناح میانه‌روی درون انقلابیون وارد کرد. طالقانی در ۱۹ شهریور ۱۳۵۸ به شکل مشکوکی درگذشت. وی از فعالان نهضت ملی شدن نفت و نهضت مقاومت ملی، از بنیادگذاران جبهه ملی دوم و نهضت آزادی ایران، عضو مجلس خبرگان قانون اساسی و نخستین امام جمعه تهران پس از انقلاب ۵۷ بود.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

سید محمد بهشتی

بهشتی سومین رئیس شورای انقلاب بود. وی نماینده تهران و سپس نایب رئیس مجلس بررسی پیش نویس قانون اساسی شد و بالا‌ترین نقش را در تدوین آن داشت. وی دبیر کل حزب جمهوری اسلامی بود. بهشتی در پایان سال ۵۸ رئیس دیوان عالی کشور شد که در آن زمان عالیترین مقام قضایی به حساب می‌آمد. این چهره بسیار موثر و نظریه‌پرداز در هفتم تیر ۱۳۶۰ به همراه ده‌ها نفر از اعضای حزب جمهوری اسلامی کشته شد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

مرتضی مطهری

مطهری با این‌که رئیس شورای انقلاب بود، زود‌تر از دیگران از گردونه شورای انقلاب خارج شد چرا که در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۸ به دست گروه فرقان ترور شد. از وی به عنوان «ایدئولوگ جمهوری اسلامی» یاد می‌کنند. وی از شاگردان محبوب آیت‌الله خمینی بود. مطهری پیش از انقلاب به عنوان استاد نمونه دانشگاه تهران انتخاب شده بود.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

مهدی بازرگان، نخست‌وزیر مستعفی

مهدی بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب ۵۷ بود. وی در کنار طالقانی و یدالله سحابی، یکی از بنیادگذاران نهضت آزادی و نماینده مجلس اول بود. در سال‌های جنگ تنها صدای مخالف ادامه جنگ بود که تحمل می‌شد. بازرگان در ۳۰ دی ۱۳۷۳ در سویس درگذشت. وی برای درمان به ژنو رفته بود. پیکر او به ایران بازگردانده شد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

ابوالحسن بنی‌صدر

بنی صدر به عنوان اولین رئیس‌جمهوری تاریخ ایران، رئیس شورای انقلاب هم شد. دوران ریاست‌جمهوری وی اما نیمه تمام ماند و ۱۸ ماه بعد مجلس تحت کنترل حزب جمهوری اسلامی طرح عدم کفایت سیاسی او را تصویب کرد. وی پس از ۴۳ روز زندگی مخفیانه از ایران خارج شد و پس از ۳۰ ماه بار دیگر به فرانسه بازگشت و اکنون در آنجا به سر می‌برد و از مخالفان جمهوری اسلامی محسوب می‌شود.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

اکبر هاشمی رفسنجانی

رفسنجانی از انقلابیون صاحب نفوذ و یکی از نزدیک‌ترین افراد به خمینی بود. وی پس از انقلاب سمت‌های بسیاری داشت: وزیرکشور، رئیس‌مجلس، دو دوره رئیس‌جمهور، رئیس مجلس خبرگان و رئیس مجمع تشخیص مصلحت و همچنین از فرماندهان سیاسی جنگ. اما در یک دهه گذشته از قدرت سیاسی وی کاسته شده است. هاشمی رفسنجانی در ۱۹ دی ۱۳۹۵ درگذشت.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

احمد صدر حاج سیدجوادی

حاج‌سیدجوادی از اعضای اولیه و بنیانگذار نهضت آزادی، دادستان تهران، عضو شورای انقلاب، وزیر دادگستری و کشور، نماینده مردم قزوین در اولین دوره مجلس شورای اسلامی بود. وی در پیش از انقلاب وکالت تعدادی از مخالفان حکومت پهلوی از جمله علی شریعتی، سید علی خامنه‌ای و حسینعلی منتظری را بر عهده داشت. همچنین او بارها پیش و پس از انقلاب بازداشت و محاکمه شده‌است. وی ۱۱ فروردین ۱۳۹۲ در ۹۶ سالگی در تهران درگذشت.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

صادق قطب‌زاده

صادق قطب‌زاده ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ به ایران بازگشت. او در پی پیروزی انقلاب به ریاست سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران منصوب شد. در دولت شورای انقلاب وزیر خارجه و جانشین بنی صدر و دکتر یزدی شد. وی دو سال بعد و در ۲۱ مرداد ۶۱ در ماجرایی که ابعاد آن هنوز روشن نیست به اتهام مشارکت در کودتا و توطئه قتل آیت‌الله خمینی در دادگاه ارتش به ریاست محمد محمدی ری‌شهری محاکمه و در ۲۵ شهریور ۶۱ اعدام شد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

عزت الله سحابی

سحابی رهبر شورای فعالان ملی مذهبی ایران، عضو شورای انقلاب، عضو شورای ملی صلح، نماینده مردم تهران در اولین مجلس خبرگان قانون اساسی، رئیس سازمان صنایع ملی ایران و نماینده تهران در دوره اول مجلس و نیز رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت مهدی بازرگان بود. وی بیش از ۱۲ سال از عمر خود را در زندان‌های حکومت پهلوی و ۳ سال را در زندان جمهوری اسلامی سپری کرد. سحابی ۱۰ خرداد ۹۰ در تهران درگذشت.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

سید علی خامنه‌ای

خامنه‌ای از مشهد به تهران آمد و به عضویت شورا درآمد. وی جزو انقلابیون سرشناس محسوب نمی‌شد، اما در نهایت به عالی‌ترین مقام جمهوری اسلامی دست یافت. نماینده تهران در اولین دوره مجلس، دبیر کل حزب جمهوری اسلامی، دو دوره ریاست‌جمهوری و نمایندگی مجلس خبرگان رهبری و در نهایت در پی مرگ آیت‌الله خمینی، رهبر جمهوری اسلامی شد. وی بسیاری از همراهان خود در شورا را به اشکال مختلف از عرصه سیاسی ایران کنار زد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

محمدرضا مهدوی کنی

مهدوی کنی پس از انقلاب مسئولیت کمیته‌ها را برعهده گرفت و سپس وزیر کشور شد. با کشته شدن باهنر، نخست وزیر موقت شد. وی در انتخابات ریاست جمهوری دوم نامزد بود که با حمایت حزب جمهوری اسلامی از خامنه‌ای از انتخابات کنار رفت و پس از آن در هیچ انتخاباتی جز انتخابات غیررقابتی مجلس خبرگان در سال ۸۵ شرکت نکرد. مهدوی‌کنی از سال ۱۳۹۱، ریاست مجلس خبرگان را بر عهده دارد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی

موسوی اردبیلی در مجلس خبرگان قانون اساسی عضویت داشت و همراه بهشتی منصب عالی قضایی گرفت و دادستان کل کشور شد. او پس از انفجار مقر حزب جمهوری در هفتم تیر ۶۰ تا زمان بازنگری در قانون اساسی در سال ۶۸ و ایجاد عنوان تازه رئیس قوه قضاییه در ساختار سیاسی، رئیس دیوان عالی کشور و عملا عالی‌ترین مقام قضایی بود. این روحانی ۸۶ ساله از نیروهای پر نفوذ اصلاح‌طلبان محسوب می‌شود.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

محمدجواد باهنر؛ نخست‌وزیر ترور شده

باهنر در دولت رجایی وزیر آموزش و پرورش بود. او از جانب آیت‌الله خمینی به عضویت ستاد انقلاب فرهنگی درآمد. پیش از آن هم نماینده رهبر انقلاب در نهضت سواد آموزی بود. پس از کشته شدن بهشتی نیز دبیرکل حزب جمهوری اسلامی بود. در زمان ریاست جمهوری کوتاه محمدعلی رجایی به نخست وزیری رسید. وی به همراه رجایی در ۸ شهریور ۱۳۶۰ در ۴۸ سالگی ترور شد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

علی‌اکبر معین‌فر

معین‌فر زلزله‌شناس برجسته ایرانی و کار‌شناس رسمی با عنوان اولین وزیر نفت ایران شهرت دارد. معین‌فر همچنین رئیس سازمان برنامه و بودجه بود. وی نماینده اولین دوره مجلس از وفاداران به مهندس مهدی بازرگان به حساب می‌آمد. معین‌فر از نیروهای ملی‌مذهبی است، اما بر خلاف تصورها عضو نهضت آزادی نبوده است.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

حبیب‌الله پیمان

پیمان عضو کمیته رهبری "شورای فعالان ملی مذهبی" و از اعضای مؤسس و دبیر کل "جنبش مسلمانان مبارز" است. پس از پیروزی انقلاب ۵۷، به عضویت شورای انقلاب در آمد. وی با تحولات ۱۳۶۰ در زمره منتقدان حکومت قرار گرفت. در سال ۱۳۷۹ همراه با شماری از نیروهای ملی-مذهبی بازداشت شد و چند ماه را در زندان انفرادی سپری کرد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

میرحسین موسوی

موسوی سیاستمدار، نقاش و پنجمین و آخرین نخست وزیر جمهوری اسلامی از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ بود. او پس از درگذشت روح‌الله خمینی از فعالیت‌های اجرایی کناره گرفت. در سال ۱۳۷۷ فرهنگستان هنر را تأسیس کرد و تا دی‌ماه ۱۳۸۸ ریاست آن را بر عهده داشت. وی نامزد انتخابات جنجال‌برانگیز ریاست‌جمهوری دهم بود که نتیجهٔ انتخابات را نپذیرفت. وی هم‌اکنون به دستور علی خامنه‌ای به همراه همسرش زهرا رهنورد در زندان خانگی است.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

حسن حبیبی

حبیبی روز ۱۲ بهمن ۵۷ به ایران بازگشت. او در کمیته تدوین پیش‌نویس قانون اساسی به همراه حقوق‌دانانی چون عبدالکریم لاهیجی، محمد جعفر جعفری لنگرودی، ناصر کاتوزیان و ناصر میناچی عضویت داشت. گرچه بعدها آن پیش‌نویس کنار گذاشته شد. وی نماینده دور اول مجلس و در دولت میرحسین موسوی وزیر دادگستری بود. حبیبی ۱۲ سال (از ۶۸ تا ۸۰) در دولت‌های رفسنجانی و خاتمی معاون اول بود. وی ۱۲ بهمن ۹۱ درگذشت.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

عباس شیبانی

شیبانی پزشک بود و در دولت شورای انقلاب وزیر کشاورزی شد. شیبانی بعدها مانند حبیبی از سابقه خود در نهضت آزادی فاصله گرفت. وی در سال ۸۱ با شورای دوم شهر و با ظهور آبادگران در صدر لیست آنان به صحنه بازگشت و هم اکنون در اردو‌گاه اصول‌گرایان قرار دارد.

عکس: سرنوشت اعضای شورای انقلاب؛ از ترور تا رهبری

پایان کار شورای انقلاب

ماموریت شورای انقلاب پس از ۱۸ ماه در ۲۶ تیر ۱۳۵۹ با افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی پایان یافت. در سال ۱۳۵۸ شورای انقلاب ابتدا تنها نقش قانون‌گذاری داشت، ولی پس از استعفای دولت موقت در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ امور قوه اجرایی نیز به این شورا محول شد و نقش دو قوه را توامان ایفا می‌کرد.

مطالب مرتبط