Американскиот парадокс и Струмица како О.К. Корал

Светот е вчудовиден, медиумите пукаа во празно - Трамп го доби дуелот против Хилари Клинтон. Претстои спектакуларен двобој и во Македонија. Колумна на Зоран Јордановски

На еден месец пред изборите во Македонија партиите ги открија своите персонални адути. Изненадување со кандидатските листи приреди СДСМ и тоа и за неговите симпатизери и истакнати членови, а секако и ДУИ со внесување во игра на (нај-)нови ликови. ВМРО ДПМНЕ ги сочека другите „да истррчаат на терен“ со листите, за да ги приреди своето изненадување: изоставени се многумина од досегашните носечки кадри, а посебно интересно секако е решението на претседателот на ВМРО ДПМНЕ Никола Груевски да ја предводи листата во четвртата изборна единица. Претстои, значи, директен дуел со предизвикувачот од СДСМ Зоран Заев – и тоа на негов терен! Груевски притиснат од сомничења и обвиненија (како и повеќемина од негови најистакнати сопартијци) за злоупотреби на власта, корупција и други форми на криминал, во директниот дуел ќе бара поени за своја одбрана, која тој ја формулира како „народот ќе пресуди“, иако, како што е познато, во правни држави пресудувањето е работа на правосудните органи. За политичката кариера на Заев изборите и онака се не помалку пресудни отколку за судбината на Груевски: може да биде голем победник што ќе им ја затне устата на сите критичари - и внатре во неговите партиски редови - или трагичар во борбата за промени во Македонија.
Струмица, фигуративно кажано, ќе биде македонскиот О.К. Корал, но за разлика од тој легендарен вестерн-филмски дуел, во четвртата изборна единица ќе е уште подраматично, оти не е во прашање дуел, туку битка на секој против секого во која уште учествува и поранешниот премиер и некогашен лидер на ДПМНЕ Љубчо Георгиевски и поранешниот разузнавач Слободан Богоевски (секоја чест и на другите кандидати). Изборите ветуваат уште поголеми возбудувања, кои секако нема да завршат со пребројувањето на гласовите.

Кој е кој во македонската политика

Ѓорге Иванов- претседател на државата

Иванов е на средината на својот втор мандат. Некогаш почитуваниот професор на Правниот факултет во политиката често е предмет на остри критики, а и самиот е извор на бројни контроверзи. Ќе остане запаметен по амнестијата за сите политичари против кои се водеа постапки, по што избувнаа масовни протести. Во јуни 2016 година, по силен домашен и меѓународен притисок, Иванов ја повлече аболицијата.

Кој е кој во македонската политика

Никола Груевски - ВМРО-ДПМНЕ

Беше избран за премиер во 2006 година како млад технократ кој најавуваше „Преродба“ на државата. Кормилото на ВМРО-ДПМНЕ го презеде во 2003. Боксер во детството, брокер во младоста, во меѓувреме стана политичар со најдолг премиерски стаж. Во јануари 2016 ја напушти функцијата жестоко притиснат по скандалот со прислушкувањето. Изборите во декември ќе ја одредат неговата, не само, политичка судбина.

Кој е кој во македонската политика

Зоран Заев - СДСМ

Скандалот со прислушувањето го издигна Заев во водач на фронтот против власта. Долги години мина во сенка на Бранко Црвенковски во СДСМ, кој го аболираше за „случајот Глобал“, а Заев му се одолжи со времено „греење“ на партиската фотелја. Од 2005 е градоначалник на Струмица, а во мај 2013 беше избран за претседател на СДСМ. Неговата амбиција е градоначалничката функција да ја замени со премиерска.

Кој е кој во македонската политика

Али Ахмети- ДУИ 

Ахмети во 2002 година ја замени воената униформа на ОНА со интегративниот „костум“ во ДУИ. Со исклучок на периодот од 2006 до 2008 година, неговата партија е постојан придружник во сите македонски влади. Ниту скандалот со прислушкувањето не го убеди да ја раскине коалицијата со Груевски. Гласањето за некои клучни закони во Собранието укажува дека Ахмети му останува верен на Груевски и натаму.

Кој е кој во македонската политика

Мендух Тачи - ДПА

Иако формално, тој и неговата партија се во опозиција од 2008 година, прислушуваните разговори и начинот на делување на ДПА укажуваат дека Тачи е во постојан дослух со врвот на ВМРО-ДПМНЕ. Долги години во сенка на Арбен Џафери, по неговата смрт во 2012 целосно ја презеде партијата. Од медиумите и опозициските политичари во земјата ја доби титулата „војвода“ поради наводната блискост со ВМРО-ДПМНЕ.

Кој е кој во македонската политика

Здравко Савески- Левица

Докторот на политички науки веќе со години е активен во политиката, не само како член на Президиумот на Левица, туку и како синдикалец и активист за човекови и социјални права. Во политичкото „СиВи“ запишано му е и едно апсење и повеќемесечен домашен притвор под обвинение за учество во толпа. Неговата Левица најави самостоен настап на изборите, со отворена можност таквата одлука да се преиспита. 

Кој е кој во македонската политика

Андреј Жерновски- ЛДП

Иако формално ја напушти лидерската позицијата во Либерал-демократската партија за да им се посвети на општинските задачи, се очекува градоначалникот на скопската општина Центар високо да котира на опозициските листи на парламентарните избори. Со победата во Центар, на изборите кои беа повеќе пати повторувани, доби шанса да стане симбол на движењето против власта.

Кој е кој во македонската политика

Африм Гаши- Беса

Гаши е висок функционер и еден од иницијаторите за формирањето на Беса- партија која претендира да го урне „дуополот“ на ДУИ и ДПА кај албанската етничка заедница. Партискиот лидер Билал Касими веќе најави дека целта на партијата е да стане водечка кај Албанците, но и да иницира промена на Уставот за редефинирање на државата. Тој ги отфрла шпекулациите дека Беса се финансира од Турција. 

Кој е кој во македонската политика

Љубчо Георгиевски - ВМРО-НП

Поранешниот премиер и лидер на ВМРО-ДПМНЕ на политичката сцена е активен единствено во пресрет на избори. Неговата ВМРО-Народна партија долго соработуваше со опозицијата и беше критична кон власта, но во пресрет на вонредните парламентарни избори одново ја актуелизираше можноста за соработка со некогашните сопартијци од ДПМНЕ. Малкумина ќе бидат изненадени доколку тоа се случи. 

Кој е кој во македонската политика

Ивон Величковски - Либерална партија

Претседателот на Либералната партија се обидува да игра меѓу „два огна“ позиционирајќи ја својата партија како алтернатива и на власта и на опозицијата. Остар критичар на власта, но и на пазарењата меѓу четирите водечки партии. Бараше опозициски договор за изолација на ВМРО-ДПМНЕ по изборите, но наиде на молк. Прашање е дали самостојниот настап на изборите на ЛП ќе и донесе пратеничко место?

Кој е кој во македонската политика

Зијадин Села - Движење за реформи во ДПА

Специјалистот по интерна медицина го предводи Движењето за реформи во ДПА откако се одвои од матичната Демократска партија на Албанците и расчисти со некогашниот партиски соработник Мендух Тачи. Анкетите не и даваат големи шанси на неговата партија на изборите, но Села и натаму ќе може да управува со Струга како градоначалник. 

Кој е кој во македонската политика

Љубе Бошкоски- Обединети за Македонија

По излегувањето од затвор, Бошкоски не е многу активен на политичката сцена. Првите месеци ги мина во изолација, а сега најавува учество на неговата Обединети за Македонија на предвремените избори. Прашањето е само... со кого? Засега се најавува соработка со ВМРО-НП на Георгиевски, но никој со сигурност не ја исклучува можноста дека двајцата би можеле да се вратат во прегратките на Груевски. 



Трамппобеди, европскатаполитикавчудовидена

Светот полека се созема од шокот и се прилагодува на фактот дека Доналд Трамп ќе ги предводи САД најмалку во наредните четири години. Реакциите на политичарите во Европа на победата на Трамп ги откриваат нивните стравови. Во преден план очигледно е стравот од натамошен можен напредок на популистички политичари и овде, на Стариот континент, но нескриено се искажува и стравот од можна промена на американската надворешна политика. Таа промена и евентуално подобрување на американско-руските односи би ставила огромен знак прашалник зад она што го брани и застапува актуелната европска политика, а кое во голема мера е усогласено со досегашната американска политика (сето заедно означено со збирниот поим „политика на Западот“) во чие креирање и спроведување учествуваше и Хилари Клинтон, поразената кандидатка за претседател на САД. Во европската политика нема препознатлив белег на континентот и неговите специфични интереси. Стравот на европските политичари е поврзан и со можното релативирање на улогата на НАТО. Европејците одамна се декларираа за своја заедничка одбранбена политика, но досега, освен некои симболични чекори, тоа главно остана на вербално ниво, додека одбраната и натаму му е препуштена на НАТО. Значи, европската политика ќе треба наново и потемелно да се редефинира, при што неизоставно би се поставило и прашањето за веродстојноста на актерите на таа политика. 

Зоран Јордановски, автор на колумната


Стравот на европската политичка елита од налетот на популистите, пак, се проектира на погрешна површина: победата на претседателскиот кандидат во САД кој застапуваше популистички ставови во предизборната кампања може да им даде дополнителен поттик на нему сличните во Европа, но тој не е причина за нивното појавување и подем на политичката сцена. Причина е елитизмот на европската политика, одлепеноста на политичарите од базата  (како и во САД) и поврзување на нивните со интересите на големиот капитал. Тоа се однесува и на политиката на национално ниво, а уште повеќе на политичките структури на ЕУ. Просечниот граѓанин се чувствува запоставен, неговиот глас неслушнат, неговите интереси игнорирани. Банкарите „изгореа“ четири илјади милијарди евра во финансиската криза, во тоа е содржано и обезвреднувањето на имотот и ситните заштеди на милиони „обични“ луѓе. Политиката вети, а не стори ништо за посериозно да ги заузда банкарите, па предвидлива е и наредна светска финансиска криза. Политиката во најголема тајност преговара за слободна трансатлантска трговија, небаре тоа не ги засега граѓаните во нивното секодневие. Се донесуваат закони што го носат белегот на лобистите на одредени интересни групи, некогаш и со буквално од нив дадени формулации. „Вечните“ политичари, некои со децении присутни на политичката сцена, стануваат тутори на граѓаните, а не од нив овластени луѓе да ги бранат и спроведуваат интересите на избирачите, на вистинскиот суверен во државата. Етаблираната политика сега се соочува со незадоволството на суверенот. Тоа незадоволство може да се артикулира и во подршка на популисти кои ветуваат промени, но историјата не подучува дека тие промени почесто одат на лошо, на многу лошо. А традиционалните партии не се подготвени на промена иако се свесни дека е таа нужна. Во Германија на покраинско ниво и ЦДУ и СПД доживеаја жестоки изборни шлаканици, за социјалдемократите уште сега изгледа безнадежна ситуацијата за победа догодина на парламентарните избори, но нема ни трага од желба за промени во раководството.

Кадесезагубикритичкатамиславоновинарството?

Шокот од исходот на изборите во САД беше дотолку поголем оти елитата, политичката и медиумската јавност во Америка, а не помалку и во Европа, однапред настапи навивачки и се определи за Хилари Клинтон. А сега вчудовидени сите се прашуваат како било можно толку да се погреши?! Мајкл Мур, докажаниот американски филмски режисер-документарист и публицист, беше сосем во право кога предвиде можна победа на Трамп како црвен картон за елитата (тој малку посочно го формулира тоа!). Но, американски парадокс е дека гласачите му дадоа мандат за промени на човек кој како милијардер е олицетворение на таа елита. Затоа веројатно е попрецизно да се направи разграничување: Трамп е припадник на елитата, но не и на политичката каста. Тоа не значи дека немал никакви врски со неа – токму Бил и Хилари Клинтон биле меѓу поканетите гости на третата свадба на Трамп.
Мајкл Мур не згреши во проценката оти е критички настроен политички мислител. Новинарите не беа и не се, а како што се покажа, не беа ни агенциите за истражување на јавното мислење. Таканаречените влијателни медиуми одамна се - ако не директно рака под рака, тогаш барем на недоволна дистанца од елитата. Големите медиумски босови и водечките новинари станаа фактички дел од елитата, и тоа не е само од другата страна на Атлантикот.

Но автоопсервацијата за таа трансформација се чини како да не беше во фокусот на нивниот критички поглед. За врските меѓу медиумите и политиката можеа да се прават претпоставки, а доказ понуди поранешниот германски сојузен претседател Кристијан Вулф. Неговиот случај во целост е многу занимлив и по многу нешта индикативен, но во овој контекст е интересен еден аспект. Вулф, од медиумите осомничен дека ја искористил (злоупотребил) претходната функција покраински премиер на Долна Саксонија за здобивање со лична материјална полза, се гледа себе си како жртва на медиумска хајка (притоа заборава дека медиумите, а посебно најтиражниот германски весник-таблоид, претходно придонесоа за неговиот политички подем). Судската сатисфакција дека во спорните ситуации немало коруптивни елементи не му беше доволна на Вулф, па тој во книга го изнесе своето гледање и аргументот дека бил политички ликвидиран поради ставот оти исламот е дел од Германија, што го искажа во говор како претседател на државата. Текстот на говорот, како што самиот во својата книга вели, изутрината го разгледувале со главниот уредник на весникот-таблоид (!), кој му сугерирал да го исфрли делот за исламот. Вулф не го послушал и смета дека затоа после се нашол на удар, а не, на пример, поради кредитот за изградба на семејна куќа добиен под необично поволни услови.

Нимедиумитенеизвлекоапоука

Невидливата спрега меѓу политиката и медиумите е втакена во многу кариери во обата домена. Наместо да ја толкуваат и критички да ја разобличуваат, медиумите почнаа да водат политика. Не се толку сериозен удар за американската демократија ставовите на Трамп, кои и онака во постизборниот период ќе еволуираат кон поконвенционални рамки, колку навивачкиот став на водечките медиуми во САД. Јавниот повик на Њујорк Тајмс, на пример, неговите читатели да гласаат за Хилари Клинтон, е самоубиство на принципот за улогата на медиумите како коректив на власта. Драматичното потфрлување во проценките за исходот на изборите во САД за момент ги натера луѓето од медиумите за момент да се погледаат во огледало. Но, сметам дека е тоа повеќе инстинктивна реакција во момент на шок, отколку пресврт во трендот на нивната елитизација.

Трамп: популист, могул, претседател

Семејството, империјата

Во кругот на најмилите: Доналд Трамп со сопругата Меланија, ќерките Иванка и Тифани, неговите синови Ерик и Доналд јуниор, како и внуците Кај и Доналд јуниор III. Трите деца работат како заменици во „Империјата Трамп“.

Трамп: популист, могул, претседател

Неговиот татко: Фредерик јуниор

Почетниот капитал за своите бизниси Трамп го добил од својот татко Фредерик. Тој на почеток му подарил еден милион долари, а по смртта во 1999 на Доналд и неговите три останати деца им оставил во наследство имот од 400 милиони долари.

Трамп: популист, могул, претседател

Милијарди заработени со помош на марката Трамп

Трамп инвестира агресивно, постојано доживува неуспеси, но долгорочно има успешен биланс, на пример со Кулата Трамп во Њујорк. Својот имот Трамп денес го проценува на десет милијарди долари. Експертите сметаат дека пореална е третина од оваа сума.

Трамп: популист, могул, претседател

„Многу добар, многу паметен“

Тао го вели Трамп самиот за себе, додавајќи дека студирал на елитниот универзитет Вортон во Филаделфија, каде се стекнал со бечелор-диплома во 1968. година.

Трамп: популист, могул, претседател

Капетан Трамп

Претходно неговиот татко го испратил 13-годишниот Доналд во воен интернат во Корнвол за да учи диспциплина. На крајот на школувањето се стекнал дури и со офицерски чин.

Трамп: популист, могул, претседател

Со коскен шилец избегнат ангажман во Виетнам

Трамп меѓутоа успеал да избегне учество во војната во Виетнам. Спортскиот млад човек бил прогласен за неспособен за војска поради коскен шилец во петицата.

Трамп: популист, могул, претседател

Првата сопруга: Ивана

Во 1977 година Трамп се ожени со чешката манекенка Ивана Зелничкова. Три деца се родени во бракот кој постојано беше во сенка на гласините за различни афери.

Трамп: популист, могул, претседател

Семејство број два

Во 1990 година Трамп се разведе од Ивана и се ожени со својата втора сопруга, 17 години помладата Марла. Заедничката ќерка се вика Тифани.

Трамп: популист, могул, претседател

Девојки, девојки

Трамп не се покажуваше радо во јавноста само со својата жена, туку милуваше да се фотографира опкружен со „мисици“ од различни избори на убавици. Од 1996 до 2015 година тој беше главниот спонзор на изборот за Мис универзум во САД.

Трамп: популист, могул, претседател

Како се прават пари

Како брзо да се заработат милиони? Книгата на Трамп „Начинот на склучување зделки“ дава упатства, таа е делумно автобиографска, делумно советник за амбициозни бизнисмени. Ова дело на Трамп не само што стана бестселер, туку и го стави авторот во фокусот на вниманието на јавноста.

Трамп: популист, могул, претседател

Трамп во политиката

Трамп настапуваше во свое ТВ-шоу, се појавуваше пред камери, но со политика не се занимаваше. Но, на 16 јуни 2015 година најави учество во трката за избор на републикански претседателски кандидат. Неговиот слоган е „Да ја направиме Америка повторно голема“. Кампањата ја водеше со настапи со семејството и со навреди кон доселениците, муслиманите, жените и своите конкуренти.

Трамп: популист, могул, претседател

Функција со достоинство

Дали популистот и шоумен сега ќе се претвори во предводник на слободниот свет?Многумина тоа не можат да си го замислат. Но, животниот пат на Доналд Трамп покажува: овој човек располага со преобразувачка способност на камелеон.

Во Германија познат уредник-водител на телевизиски дневник (Клаус Клебер, ЦДФ) во една пригода, зачуден од анкета која покажа дека повеќе од две третини од населението има поинакво гледање на некои проблеми отколку истоветното на политиката и медиумите, во дневникот се запраша како е можно тоа и откаде доаѓа толкавата разлика во гледањата. Но, тоа не значи и дека медиумите извлекоа соодветна поука. Затоа се изложени на прекорот дека шират лаги. Тој прекор навистина доаѓа од приврзаници на популистичката и екстремна десница, но кругот на скептични, на оние кои ја ставаат под прашање довербата во медиумите, се чини, е поширок. А токму во време на посложени политички околности од една, и на широки можности за пристап до информации преку интерет од друга страна, е од посебна важност улогата на професионалното новинарство во толкувањето на процесите и во критичкото преиспитување на политичкото дејствување поаѓајќи од општествениот аспект и значење, а не од интересите на власта, на одредена група или одредена политичка опција. Издржано и објективно професионално новинарство е неопходно како ориентација за просечниот граѓанин во шумата од безбројни проверени и непроверени иформации. 



Повеќе од оваа рубрика

Северна Македонија | пред 9 часови

За расплетот во третиот чин

Следете нѐ