Декларација на албанските партии: Мала сопка за идната влада, поголема за СЈО

Декларацијата на албанските парламентарни партии ги зголемува сомневањата дали преку неа се тестира ВМРО-ДПМНЕ по прашањето за двојазичноста, или на перфиден начин се купува време за обезмоќување на СЈО

Дел од точките во декларацијата што ја усвоија парламентарните партии на Албанците во Македонија можат да го отежнат и закочат формирањето на нова влада, а со тоа прва жртва да биде Специјалното јавно обвинителство, ако нема мнозинство што навреме ќе му го продолжи мандатот. Според дел од аналитичарите, таа може да се претвори во клучна стапица за ефектуирање на правдата, односно за причина од ново незадоволство и продлабочување на кризата. Од тој аспект се зголемуваат сомневањата дали преку ваквиот пристап се тестира ВМРО-ДПМНЕ по прашањето за двојазичноста, или всушност на перфиден начин се купува време за обезмоќување на СЈО.

Груевски: Ако ДУИ нѐ изигра, ќе се вратиме на голема врата!

ДУИ, „Беса“ и „Алијансата за Албанците“ пред два дена објавија декларација од седум точки во која „се согласуваат за заемна поддршка на заедничката политичка агенда која предвидува реализација на повеќе цели, во идниот владин мандат и/или во секој понатамошен мандат“. Во првите две точки се бара целосна јазична еднаквост и употреба на албанскиот јазик во сите нивоа на власта; дебата за знамето, химната и државниот грб со цел тие да ја рефлектираат општествената мултиетничност; создавање Државна комисија за финансирање на општините и Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците за поттикнување на економскиот и социјалниот развој во неразвиените подрачја; правична застапеност во органите за безбедност, војската, разузнавањето и правдата во сите нивоа на централната власт, јавните служби или претпријатија со јавни акции.

СДСМ не ги искоментира барањата во декларацијата, а лидерот на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски, ставовите ги соопшти преку интервју за „Дневник“.  

„Ќе се обидам да составам Влада, но не по секоја цена. Ако се оди по досегашните установени принципи во Македонија, би требало да составам Влада (...) Ако ВМРО-ДПМНЕ како победничка партија биде изиграна од ДУИ, независно кои ќе бидат причините за тоа, бидете убедени дека ВМРО-ДПМНЕ ќе се врати на голема врата во Владата и тоа најмалку два мандата по ред (...) Ако сега ДУИ отиде во коалиција со втората, наместо со првата партија, со поразениот наместо со победникот, секако дека тоа ќе значи воспоставување една нова практика и традиција во Македонија, на која ние секако ќе се приспособиме, не само сега, туку и во иднина“, најави Груевски.

Груевски најавува составување влада, но „не по секоја цена“

Приоритети и дефекти

Денеска истекува рокот кога претседателот на Македонија, Ѓорге Иванов, треба да го довери мандатот за формирање влада на партијата или партиите што освоиле најголем број мандати на изборите. Најмногу пратеници, 51, има коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ и се очекува нејзиниот лидер денеска да го добие мандатот за формирање влада, за што има законски рок од 20 дена. Со оглед дека Иванов го користи последниот ден од законскиот рок, извесно е дека и ВМРО-ДПМНЕ нема да се откаже од максималниот рок, особено во „отежнати услови“ по декларацијата на партиите на Албанците. Неизвесноста расте, но многу повеќе незадоволството од можноста преку купување време посредно да биде изиграна правдата.

Мухамед Халили од ПДП, кој во декларацијата лоцираше „многу дефекти“, јавно прашува: „Кој е ставот на лидерите за продолжување на мандатот на СЈО, за предложените закони за заштитен сведок, времетраењето на поднесување на обвинителни акти, за основањето на посебно одделение во Кривичниот суд, за аферата 'Маѓар Телеком', што ДУИ одби да ги гласа во минатиот мандат? Дали е тоа попуштање пред Ахмети или нешто друго?“

Сите истраги на македонското СЈО

Катица Јанева

Катица Јанева беше избрана за Специјален Јавен обвинител на 15 септември 2015 година од страна на Советот на јавните обвинители, а нејзиниот тим се комплетираше со уште 12 обвинители на 4 ноември лани. Нејзиниот избор беше дел од Договорот од Пржино за што согласност дадоа сите лидери на политички партии и големо мнозинство пратеници во Собранието.

Сите истраги на македонското СЈО

Од шионажа до злосторничко здружување

Заклучно со март годинава, во првиот шестмесечен период од работењето, СЈО отворило вкупно 30 предмети против 80 лица. Кривичните дела кои им се ставаат на товар на осомничените и обвинетите се движат од Повреда на избирачко право, Злоупотреба на службена положба до Насилство, Шпионажа и Злосторничко здружување.

Сите истраги на македонското СЈО

Обработка на прислушуваните материјали

Во септември годинава, СЈО го претстави и вториот шестмесечен извештај за својата работа. Во меѓувреме, ова обвинителство брои 74 вработени. Во тој период, обвинителите преслушале и обработиле 55.240 аудио фајлови, односно 12 проценти од вкупно добиените прислушкувани материјали.

Сите истраги на македонското СЈО

Насилство и фалсификат

Паралелно со поднесениот втор Извештај за својата работа, СЈО ги обелодени и првите две обвиненија. Во првиот предмет, обвинети се седум лица - службеници на УБК кои го уништиле доказниот материјал за неовластеното прислушување. Во вториот, обвинети се 14 лица кои го поттикнувале или извршиле насилство при протестите пред општина Центар во јуни 2013 година. Меѓу нив е и експремиерот Груевски.

Сите истраги на македонското СЈО

Меѓународна поддршка

СЈО во меѓувреме добива отворена поддршка од претставниците на меѓународната заедница. Шефот на германската дипломатија Франк-Валтер Штајнмајер на 1 септември годинава порача дека е важно „СЈО да може непречено да продолжи со својата работа за разјаснување на обвинувањата за злоупотреба на моќта, за повторно да се засили довербата на македонското население во демократските институции на земјата“.

Сите истраги на македонското СЈО

Титаник- број 1.

Во февруари 2016, СЈО го обзнани својот прв случај, за изборни измами за кои постои сомнеж дека ги извршувала група која ја предводеле ексминистерката Јанкулоска, ексминистерот за транспорт Јанакиески и секретарот на Владата, Божиновски. Осомничени се за криминализација на изборниот процес со незаконско издавање лични карти и вметнување во избирачкиот список на лица, како и насилство, поткуп...

Сите истраги на македонското СЈО

ТНТ- Како се уриваше Космос

Во април 2016 година беше отворен случајот за незаконското уривање на комлексот „Космос“ на бизнисменот Фијат Цаноски. Иако првично не беа опфатени во истражната постапка, поради аболицијата од претседателот Ѓорге Иванов, осомничени во случајот „ТНТ“ се и експремиерот Груевски, ексминистерот за транспорт и врски, Миле Јанакиески, и актуелниот градоначалник на општина Гази Баба, Тони Трајковски.

Сите истраги на македонското СЈО

Транспортер- Битола како Токио

Случајот во април 2016, обвинителката Фатиме Фетаи го најави како „веројатно најскапиот превоз за ученици во светот“, кој го плаќал градот Битола. Градоначалникот на Битола Владимир Талески и претседателот на комисијата за јавни набавки на општината, според СЈО, нанеле штета на буџетот од околу 360.000 евра. На Талески му беше одреден и домашен притвор, но во меѓувреме е пуштен на слобода.

Сите истраги на македонското СЈО

Тврдина- уништување на доказите

Во предметот Тврдина кој на јавноста и беше претставен во март 2016 година, осомничени се двајца началници на УБК и ексминистерката за внатрешни работи Гордана Јанкулоска. Тие во 2015 година противзаконски уништиле системи за следење на комуникации, при што е нанесена штета на државата во висина од околу 10 милиони евра. Истите системи претходно биле користени за незаконско следење и прислушкување

Сите истраги на македонското СЈО

Тортура- изживувањето врз Љубе Бошкоски

На 28 март 2016, СЈО објави дека започнува нова истрага под името „Тортура“, која се однесува на апсењето на лидерот на партијата Обединети за Македонија и поранешен министер за внатрешни работи Љубе Бошковски. Поднесени се кривични пријави против седум лица, меѓу нив шестмина припадници на полициската единица Алфи, а како првоосомничен е тогашниот директор на УБК Сашо Мијалков.

Сите истраги на македонското СЈО

Трезор- Финзи и УБК

„Трезор“ е кодното име на последниот предмет на СЈО, и прв што се однесува на економски криминал, а произлегува од незаконското следење на комуникациите. Како што рече обвинителката Фатиме Фетаи, предметот се однесува на груба злоупотреба на средствата од буџетот на Република Македонија од страна на три раководни лица во УБК и едно раководно лице во Министерството за внатрешни работи.

Сите истраги на македонското СЈО

„Топлик“ и „Тендери“

Во предметот „Топлик“ се осомничени шест лица, кои преку злоупотреба на службената должност и кршење Законот за јавни набавки сториле кривични дела со кои го оштетиле буџетот во висина од 1 милион и 44.000 евра. Во „Тендери“ првоосомничено е раководно лице од Министерството за култура, поради фаворизирање на компанијата „Бетон - Штип“ при изградбата на Музејот на македонската борба.

Сите истраги на македонското СЈО

„Таргет“- масовно прислушување

СЈО соопшти дека илјадници луѓе биле незаконски следени во периодот од 2008 до 2015 година од страна на Управата за безбедност и контраразузнавање. Вкупно десет лица, дел од кои поранешни високи функционери се осомничени дека го организирале и го координарале незаконското прислушување. Незаконски била следена комуникација на најмалку 4.286 телефонски броеви без судски наредби

Сите истраги на македонското СЈО

„Тенк“ и „Тарифа“

СЈО сомничи седум лица дека ја злоупотребиле службената положба во случајот „Тарифа“ кој се однесува на постапка за јавна набавка на софтвер за потребите на АД ЕЛЕМ. Истрага е отворена и против две лица кои учествувале во набавката на службениот „Мерцедес“ на екс-премиерот Никола Груевски кој државниот буџет го чинеше 572 илјади евра.

Во декларацијата „зајакнувањето на владеењето на правото“ е трета точка, преку која се бара „спроведување на реформите во согласност со Договорот од Пржино, препораките на Прибе, итните приоритети на ЕК, поддршка за непристрасно вршење на работата на Специјалниот обвинител и целосно расчистување на прашањата и судските постапки како 'Сопот', 'Бродец', 'Монструм' и 'Куманово', преку Анкетна комисија или меѓународен независен орган“.

Ваквата општост, предизвикува сомнеж во вистинските мотиви и серија критики за начинот на кој се подредени приоритетите во актуелниот политички момент: зошто први на списокот не се правдата и реформите, и кон каква влада води овој „распоред“? 

„Беса и другите партии на Албанците усвоија декларација која априори не води ниту кон една или друга влада“, вели Африм Гаши од движењето Беса.

„Еден од принципите кои Беса ги објави во однос евентуално учество во формирање на идната власт, е дека ќе биде дел од власт во која ќе има транспарентна програма поставена во точни временски рокови. За нас и реформите според Извештајот на Прибе и двојазичноста имаат голема важност и треба да бидат дел од идната владина програма, поставени исто така во точна временска рамка. Тоа е нешто што сите ние го имаме во нашите изборни или политички програми, само што во таа декларација е артикулирана со други зборови и уште еднаш јавно се обврзуваме дека ќе го поддржиме реализирањето на тие точки без разлика дали ќе бидеме позиција или опозиција. Ако некој смета дека притоа може да ја изигра или да манипулира со јавноста, тешко се излажал“, дециден е Гаши.

Денеска истекува рокот кога претседателот Иванов треба да го довери мандатот за формирање влада

Каде е цивилниот сектор?

Останатите четири точки од декларацијата се однесуваат на создавање на дух на доверба во функција на добри меѓуетнички односи, решавање на спорот со името, добри односи со соседите и брза интеграција во НАТО и во ЕУ. Според потписниците на Декларацијата, исполнувањето на овие цели ќе се следи преку организирање Тркалезна маса на албанските парламентарни партии по принципот на ротација и ќе служи како платформа за усогласување на политичкото дејствување и транспарентна комуникација со меѓународните партнери на Македонија, но ќе ги определи и роковите за спроведување на наведените цели во согласност со законите и Уставот на Република Македонија.

Според Халили, намерата на иницијаторите на Декларацијата е да се омекнат албанските политички ставови од предизборната кампања, за полесно коалицирање во идната влада.

„Основањето на т.н. Тркалезна маса на албански претставници на парламентарни политички партии со ротационо претседавање, повеќе ми личи на Muslim Parliament of Great Britain, додека Декларацијата како Muslim Manifesto, оти според моето мислење имаат исти функции: зачувување и промоција на правата на етничките заедници. И на крај, ако составувачите и потписниците на декларацијата мислеле на албански заеднички настап во Владата и надвор, зошто не го вклучиле тука и албанскиот цивилен сектор, интелектуалците и ПДП како вонпарламентарна партија?“, прашува Халили.

Според сегашната воздржаност на потписниците, одговорите на ова и ред други прашања, повеќе ќе се откриваат според начинот и темпото на кој ќе се составува владатa, отколку преку јасни ставови, без ракавици. 

Поврзана содржина

Северна Македонија | 21.05.2019

Дилемите на ВМРО-ДПМНЕ

Северна Македонија | 01.06.2019

Вмровско искушение

Следете нѐ