Клиентелистичкиот режим на Груевски создаде дисфункционална држава

По десет години владеење на ВМРО- ДПМНЕ и ДУИ, Македонија стана дисфункционална држава, пишува во колумна за ДВ, поранешната германска амбасадорка во Македонија, Гудрун Штајнакер. Дали изборите ќе донесат промена?

Поранешната германска амбасадорка во Македонија, Гудрун Штајнакер неодамна одржа предавање на тема Македонија во рамките на конференцијата посветена на ЈИ Европа. Оваа колумна е извадок од нејзиниот реферат на тема „Опасностите за опстанокот на Македонија од внатре и од надвор“.

Иво Банац во својата книга „Националните прашања во Југославија“ од 1984. година Македонија ја нарекува „најнесреќната провинција во европска Турција“. Британскиот патеписец Патрик Лај Фермор во својата книга „Прекинатиот пат“, која се темели на неговиот дневник воден за време на неговотo патување „пеш“ од Холандија до планината Атос на почетокот на 30-те години, за Македонија пишува: „За овој цел регион, за кој се водат жешки дебати, трите држави (Грција, Југославија и Бугарија во 30-те) тврдат дека е нивен, натпреварувајќи се меѓусебно со беспоштедна омраза.“

Денешната критична состојба на Република Македонија може да се разбере само со земање во предвид на комплексната историја на оваа мала земја во последните сто години.

На територијата на Македонија се преклопувале аспирациите на Грција со нејзината мегаломанска идеја; на Бугарија со нејзиниот концепт за Голема Бугарија следствено на Санстефанскиот мировен договор од 1878 година; на Србија со Начертанието од Илија Гарашанин од 1844 па до Меморандумот на Српската академија на науки од 1986 година и на Албанија со во 1998. година објавената Платформа на Албанската академија на науки.

Етничка, верска и културна хетерогеност

Карактеристично за Македонија на почетокот на 20-тиот век беше голема етничка, верска и културна хетерогеност, како што опишува германскиот географ Леонард Шулце-Јена во своето дело „Македонија, пејсажни и културни слики“ од 1927. година. Структурата на населението оттогаш значително е променета како резултат на војните, протерувањата и бегалските бранови. Бидејќи пописот во 2012-та година беше прекинат, не постојат актуелни податоци за населението во денешна Република Македонија.

Стремежот на македонските бунтовници во првата половина од 20 век кон автономија за цела Македонија бил безуспешен. Османлиското царство ги задуши сите востанија, а Крушевската Република од 1903 година стана мит. Во Балканските војни во 1912 и 1913 година, кои однесоа бројни цивилни жртви, првенствено меѓу муслиманите, Македонија беше поделена меѓу Грција, Србија и Бугарија. Овие граници во глобала се задржани до денес. Сите три држави се обидоа да го асимилираат православното-словенско население. На почетокот на 20-те години, со населувањето на стотици илјади грчки бегалци од Мала Аазија, во основа се промени етничкиот состав на Егејска Македонија (Грција). Последиците од грчката граѓанска војна од 1947 до 1949, по која десетици илјади комунисти, меѓу нив и бројни Македонци кои избегаа од северна Грција, до денес ги оптоваруваат односите со Грција. Грција во 1980-те години дозволи враќање на „Грците“, вклучувајќи и реституција на нивниот имот, но до денес истото им го забранува на „Македонците“, непризнавајќи го македонското малцинство. 

Гудрун Штајнакер

Спротивно на Привремената спогодба од 1995 година и наспроти меѓународните посреднички напори, Грција-  членка на НАТО и на ЕУ, го блокира процесот на прием на Македонија во членство, непризнавајќи го државното име и претендирајќи на античкото наследство на регионот.

Бугарија во 1991. година меѓу првите држави ја призна независноста на Македонија, но не и постоењето македонска нација и јазик, ниту македонско малцинство. Десетици илјади Македонци во последните години се стекнаа со бугарски пасош.

Српските добри односи со Македонија не се ослободени од некогашните хегемонистички аспирации. Меѓу двете православни цркви се трасира патот за приближување, но Македонската православна црква до денес не е призната поради српскиот отпор.

Официјално добрите односи кон Албанија и Косово се оптоварени со тензиите меѓу македонското мнозинско население и албанското малцинство.

Теми

Имплозија пред експлозија

Иако ниеден од овие конфликти не е непосредно опасен по егзистенцијата на државата, во склоп со актуелната криза како последица на злоупотребите на власта извршени од ВМРО- ДПМНЕ од 2008 година во коалиција со албанската ДУИ од една страна и со оглед на напнатостите меѓу Македонците и Албанците од друга страна, македонските аналитичари зборуваат за опасност од имплозија, која може да води кон експлозија. 

Македонија- земја на иселеници

Масовно иселување

Според податоците на Светска банка, од прогласувањето на независноста до 2010 година од Македонија се иселиле над 440 илјади луѓе. Трендот последниве години повторно се засилува. Проценките се дека во последниве 5 години, најмалку по 20 илјади луѓе годишно ја напуштаат земјата.

Македонија- земја на иселеници

Охрид – неславен рекордер

Во Охрид – градот рекордер по бројот на иселувања во Македонија, неславно рекордна е 2012 година, кога заминале 983 лица. Од Охрид за 11 години се иселени 7860 лица, или по две лица дневно. Најчесто се иселуваат младите.

Македонија- земја на иселеници

Бесперспективност

Според податоците на Светска банка објавени неодамна, невработеноста кај младите во Македонија изнесува 50,08%, додека најновиот извештај на Евростат покажува дека речиси 40% од младите немаат работа, ниту се вклучени во процес на образование. Ваквите состојби поттикнуваат голем дел од нив својата иднина да ја гледаат надвор од државата.

Македонија- земја на иселеници

Правец Германија

Само во 2015 година, над 24 илјади македонски државјани ја напуштиле својата татковина во потрага по подобар живот во Германија. Од нив, 12 илјади останале. Бројката на македонски доселеници во Германија се приближува до рекордни 100 илјади.

Македонија- земја на иселеници

Sprechen Sie Deutsch?

Според анкети спроведени во регионот и во земјата, германски јазик во Македонија во моментов учат околу 63.500 луѓе. За студирање во Германија потребно е познавање на германски јазик, кое се проверува преку специјални испити ТестДаФ и ДСХ. ТестДаФ се организира во 90 земји, меѓу кои е и Македонија. Но, може да се учи и во Германија.

Македонија- земја на иселеници

Јагма за работни визи

Според податоците на ОЕЦД над 17 илјади луѓе од земјите на Западниот Балкан во првата половина од годинава добиле работни визи во Германија. На Македонија отпаѓа над 10 проценти од вкупната бројка. Германските власти им издале точно 1.841 работни дозволи на македонски државјани во првите шест месеци од годинава.

Македонија- земја на иселеници

Бугарски пасош

Илјадници Македонци во меѓувреме побараа и добија бугарски пасош, во обид полесно да заминат во некоја од западноевропска земја. Нивниот точен број не е познат, но според неодамнешното истражување на Призма, само во последните 10 години, 57 илјади Македонци земале пасош од источниот сосед. Се проценува дека вкупната бројка надминува 100 илјади луѓе.

Денешна Македонија е резултат на процесот на градење држава и нација во последните 70 години, претежно под комунистичко водство. Коминтерната ја призна самостојноста на Македонија во 20-те години. Стандардизирањето на македонскиот јазик од страна на Блаже Конески придонесе за консолидирањето на комунистичката власт во новата Република Македонија.

Втората светска војна на територијата на цела Југославија беше истовремено окупаторска и граѓанска и отвори длабоки рани. По војната, противниците на комунистичката власт и во Македонија беа безмилосно прогонувани. Антикомунистичката дијаспора во САД, Канада и првенствено во Австралија умешно беше користена од страна на ВМРО-ДПМНЕ за сопствена поддршка. 

Малкумина Албанци се идентификуваат со државата

Македонците ја сметаат Република Македонија за своја национална држава, во која постојат малцинства, во прв ред албанското, најбројно и кое е претежно од муслиманска вера. Во 70-те и во 80-те години Македонците (како и Србите) со загриженост го следеа бројното нараснување на Албанците. Конфликтот ескалираше со спорот околу универзитет на албански јазик. Многумина Македонци реагираа речиси панично на косовскиот конфликт од 1998/1999 година и на албанските бегалци за време на НАТО-бомбардирањата во 1999 година. До денес се во оптек гласините дека бројни Албанци тогаш не се вратиле во Косово, а подоцна добиле македонски пасоши. А до денес бројни Албанци се сметаат за граѓани од втор ред, без оглед на учеството на албанските партии во владата и основањето на универзитет на албански јазик во Тетово. Охридскиот договор од август 2001 година, склучен по краткотрајниот насилен албански бунт, кој меѓународната заедница го фали како голем успех во смирувањето на конфликтот, Албанците го оценуваат за недоволен, а Македонците за дрскост зашто на Албанците им овозможува право на вето во многу прашања.

Само мал број Македонци и Албанци до денес се сметаат себе си во прв ред за македонски граѓани, независно од етничката или религиозната припадност. Интегративната образовна политика поддржувана од ОБСЕ, ЕУ и САД доживеа неуспех. Учењето македонски јазик меѓу Албанците назадува, а бројот на Македонци кои учат албански јазик е занемарувачки мал. Честите кавги во врска со именувањето на училиштата, за употребата на албанскиот јазик во управата и пред судовите се само симптоми на длабокиот јаз во општеството. Албанија и Косово, при целото истакнување на добрососедските односи, се нешто повеќе отколку неинволвирани набљудувачи. Во перцепцијата на Македонците, најголемата опасност по опстанокот на државата доаѓа од албанските барања за бинационална држава.

Узурпација на партијата и на државата

Во вакви околности власта во 2006 година ја презеде ВМРО ДПМНЕ, наводно национал-конзервативна и економско-либерална партија, која во 2006 и 2008 година, дискредитирајќи ја тогаш коруптивната СДСМ, наследничка партија на комунистите, убедливо ја победи.

„Скопје 2014“ е барокно - античко преуредување со кое се присвојува античката, средновековната и поновата историја на регионот

Од 2008 година во коалиција со ДУИ, најголемата албанска партија произлезена по албанскиот бунт во 2001 година, водечкиот круг млади луѓе од ВМРО- ДПМНЕ на чело со Никола Груевски, кој важеше за ефективен технократ, ја узурпираше прво партијата, а потоа и државата со нејзините институции воспоставувајќи клиентелистички режим.

Видлив израз е проект „Скопје 2014“, барокно - античко преуредување со кое се присвојува античката, средновековната и поновата историја на регионот, се врши реконструирање на историјата што соседните држави го чувствуваат како провокација, и се исклучува албанското население.

По десет години владеење на ВМРО- ДПМНЕ и ДУИ, Македонија стана дисфункционална држава, а ВМРО-ДПМНЕ една од најбогатите партии во Европа.

Размерите на манипулација и на злоупотребите на власта и слабеењето на цивилното општество излегоа на виделина во скандалот со прислушувањето во 2015 година. Внатрешнополитичката криза меѓутоа постои уште од многу порано. Таа датира и од пред насилното исфрлање на опозицијата од парламентот на 24.12.2012 година, кое претставува сепак пресвртна точка.

Недоволната реакција на меѓународната заедница, репрезентирана првенствено преку ЕУ, со оглед што Македонија од 2005 година е кандидатка за членство во  Унијата, и на САД, може да се разбере само со придавањето приоритет на „стабилноста“ на регионот по секоја цена. Тоа важи дотолку повеќе, што Македонија во т.н. бегалска криза игра „конструктивна“ улога.  

Прашање е дали со претстојните избори може да се издејствува промена. ВМРО- ДПМНЕ, со оглед на контролата врз управата и судството, секако ќе остане најсилна партија. Без масивен притисок однадвор демократијата и правната држава во Македонија речиси немаат никаква шанса.

Кој е кој во македонската политика

Ѓорге Иванов- претседател на државата

Иванов е на средината на својот втор мандат. Некогаш почитуваниот професор на Правниот факултет во политиката често е предмет на остри критики, а и самиот е извор на бројни контроверзи. Ќе остане запаметен по амнестијата за сите политичари против кои се водеа постапки, по што избувнаа масовни протести. Во јуни 2016 година, по силен домашен и меѓународен притисок, Иванов ја повлече аболицијата.

Кој е кој во македонската политика

Никола Груевски - ВМРО-ДПМНЕ

Беше избран за премиер во 2006 година како млад технократ кој најавуваше „Преродба“ на државата. Кормилото на ВМРО-ДПМНЕ го презеде во 2003. Боксер во детството, брокер во младоста, во меѓувреме стана политичар со најдолг премиерски стаж. Во јануари 2016 ја напушти функцијата жестоко притиснат по скандалот со прислушкувањето. Изборите во декември ќе ја одредат неговата, не само, политичка судбина.

Кој е кој во македонската политика

Зоран Заев - СДСМ

Скандалот со прислушувањето го издигна Заев во водач на фронтот против власта. Долги години мина во сенка на Бранко Црвенковски во СДСМ, кој го аболираше за „случајот Глобал“, а Заев му се одолжи со времено „греење“ на партиската фотелја. Од 2005 е градоначалник на Струмица, а во мај 2013 беше избран за претседател на СДСМ. Неговата амбиција е градоначалничката функција да ја замени со премиерска.

Кој е кој во македонската политика

Али Ахмети- ДУИ 

Ахмети во 2002 година ја замени воената униформа на ОНА со интегративниот „костум“ во ДУИ. Со исклучок на периодот од 2006 до 2008 година, неговата партија е постојан придружник во сите македонски влади. Ниту скандалот со прислушкувањето не го убеди да ја раскине коалицијата со Груевски. Гласањето за некои клучни закони во Собранието укажува дека Ахмети му останува верен на Груевски и натаму.

Кој е кој во македонската политика

Мендух Тачи - ДПА

Иако формално, тој и неговата партија се во опозиција од 2008 година, прислушуваните разговори и начинот на делување на ДПА укажуваат дека Тачи е во постојан дослух со врвот на ВМРО-ДПМНЕ. Долги години во сенка на Арбен Џафери, по неговата смрт во 2012 целосно ја презеде партијата. Од медиумите и опозициските политичари во земјата ја доби титулата „војвода“ поради наводната блискост со ВМРО-ДПМНЕ.

Кој е кој во македонската политика

Здравко Савески- Левица

Докторот на политички науки веќе со години е активен во политиката, не само како член на Президиумот на Левица, туку и како синдикалец и активист за човекови и социјални права. Во политичкото „СиВи“ запишано му е и едно апсење и повеќемесечен домашен притвор под обвинение за учество во толпа. Неговата Левица најави самостоен настап на изборите, со отворена можност таквата одлука да се преиспита. 

Кој е кој во македонската политика

Андреј Жерновски- ЛДП

Иако формално ја напушти лидерската позицијата во Либерал-демократската партија за да им се посвети на општинските задачи, се очекува градоначалникот на скопската општина Центар високо да котира на опозициските листи на парламентарните избори. Со победата во Центар, на изборите кои беа повеќе пати повторувани, доби шанса да стане симбол на движењето против власта.

Кој е кој во македонската политика

Африм Гаши- Беса

Гаши е висок функционер и еден од иницијаторите за формирањето на Беса- партија која претендира да го урне „дуополот“ на ДУИ и ДПА кај албанската етничка заедница. Партискиот лидер Билал Касими веќе најави дека целта на партијата е да стане водечка кај Албанците, но и да иницира промена на Уставот за редефинирање на државата. Тој ги отфрла шпекулациите дека Беса се финансира од Турција. 

Кој е кој во македонската политика

Љубчо Георгиевски - ВМРО-НП

Поранешниот премиер и лидер на ВМРО-ДПМНЕ на политичката сцена е активен единствено во пресрет на избори. Неговата ВМРО-Народна партија долго соработуваше со опозицијата и беше критична кон власта, но во пресрет на вонредните парламентарни избори одново ја актуелизираше можноста за соработка со некогашните сопартијци од ДПМНЕ. Малкумина ќе бидат изненадени доколку тоа се случи. 

Кој е кој во македонската политика

Ивон Величковски - Либерална партија

Претседателот на Либералната партија се обидува да игра меѓу „два огна“ позиционирајќи ја својата партија како алтернатива и на власта и на опозицијата. Остар критичар на власта, но и на пазарењата меѓу четирите водечки партии. Бараше опозициски договор за изолација на ВМРО-ДПМНЕ по изборите, но наиде на молк. Прашање е дали самостојниот настап на изборите на ЛП ќе и донесе пратеничко место?

Кој е кој во македонската политика

Зијадин Села - Движење за реформи во ДПА

Специјалистот по интерна медицина го предводи Движењето за реформи во ДПА откако се одвои од матичната Демократска партија на Албанците и расчисти со некогашниот партиски соработник Мендух Тачи. Анкетите не и даваат големи шанси на неговата партија на изборите, но Села и натаму ќе може да управува со Струга како градоначалник. 

Кој е кој во македонската политика

Љубе Бошкоски- Обединети за Македонија

По излегувањето од затвор, Бошкоски не е многу активен на политичката сцена. Првите месеци ги мина во изолација, а сега најавува учество на неговата Обединети за Македонија на предвремените избори. Прашањето е само... со кого? Засега се најавува соработка со ВМРО-НП на Георгиевски, но никој со сигурност не ја исклучува можноста дека двајцата би можеле да се вратат во прегратките на Груевски. 

Поврзана содржина

Македонија | пред 22 часови

Насоките од Будимпешта - клучни за СЈО

Македонија | 15.03.2019

Демократија на извлекување

Македонија | 05.03.2019

Сѐ ќе заврши во првиот круг

Следете нѐ