Насоките од Будимпешта - клучни за СЈО

Повикувањето на „Европските насоки за етика и однесување на јавните обвинители“, открива на кои пунктови се темелат главните забелешки на работната група на опозицијата во однос на СЈО

Насоки од Будимпешта. Ова не е порака од азилантот Никола Груевски, туку второ име на документот „Европски насоки за етика и однесување на јавните обвинители (Насоките од Будимпешта)“, усвоени на Конференцијата на главни обвинители на Европа, одржана на 31 мај 2005 година во престолнината на Унгарија. Покрaј големиот број меѓународни препораки, и ова е еден од документите за кои работната група предложена од ВМРО-ДПМНЕ смета дека не биле земени предвид при подготовката на предлог-законот за Јавното обвинителство, иако се суштествени за таа област.

Насоките од овој документ откриваат на кои пунктови се темелат главните забелешки на работната група на опозицијата, предводена од адвокатот Тони Менкиноски. Во глава 3, која се однесува на „Професионалното однесување во рамки на кривичните постапки“, меѓудругите, се наведени и следниве насоки: „Обвинителите да ги проверат предложените докази за да видат дали тие биле законски стекнати; да одбијат да користат докази за кои оправдано се верува дека биле стекнати на незаконски начини што претставува груба повреда на човековите права на обвинетото лице или на некое друго лице, против сите освен оние кои примениле такви методи на незаконско обезбедување докази; да настојуваат да се осигурат дека е започната соодветна постапка против одговорните кои користеле методи на незаконско обезбедување докази“.

Бомбите“ и приватното однесување

Токму овие насоки го реотвораат прашањето за користење на „бомбите“ и во тековните постапки, а за кои опозицијата реагира дека се стекнати на незаконски начин. Да потсетиме дека Врховниот суд во наредниот период треба да одржи седница, на која и од странски експерти ќе бара мислење дали прислушкуваните разговори може да се користат како докази во судска постапка.

Но, во фокусот на опозицијата се и насоките од овој документ кои се наведени во делот „Приватно однесување“ на обвинителите. Во него се наведува: „Јавните обвинители не смеат да го загрозат актуелниот или оправдано согледаниот интегритет, правичност и непристрасност на службата на јавното обвинителство со активности од нивниот приватен живот; Јавните обвинители не смеат да користат какви било информации до кои тие имале пристап во текот на нивниот работен ангажман за неоправдано задоволување на сопствените приватни интереси или интересите на други лица; Јавните обвинители не смеат да прифатат да земат од трети лица какви било подароци, награди, бенефиции, работи што ќе ги мотивираат или да прифатат гостопримливост или да прифатат да вршат задачи со кои е возможно да се загрози нивниот интегритет, правичност и непристрасност“.

Закон и правосудство | 14.03.2019

Зоран Заев и Христијан Мицкоски

Лидерот на ВМРО-ДПМНЕ во повеќе наврати изјави дека Јанева го изгубила професионалниот кредибилитет да го води СЈО, како и дел од нејзиниот тим, а изнесе и некои „индиции“ за таквиот став.

Одделение, а не посебно обвинителство

Но, реакциите не се насочени само кон персоналниот состав на СЈО. Работната група на опозицијата отиде и чекор понатаму: побара СЈО воопшто да не биде посебно обвинителство. На ваквото барање се осврна министерката за правда, Рената Дескоска, која ја предводи работната група на владејачката коалиција.  
„Барањето што го доставија, СЈО да биде дел од Основното јавно обвинителство за гонење на организиран криминал и корупција, а не посебно обвинителство, реално не може да биде прифатено, од причина што една од стратегиските определби е дека СЈО треба да продолжи како обвинителство, а не како одделение во друго обвинителство“, рече Дескоска.

Според неа, друга клучна разлика е разликата околу судбината на истрагите кои се во тек во СЈО, како и предистражни постапки и обвиненија кои се покренати по 18 месеци од предавањето на материјалите.

„Барањето кое значи прекинување на овие постапки и потоа, ако треба, нивно одново започнување, на некој начин значи губење на голем број докази кои би биле сериозни докази во постапки, на тој начин нивниот предлог содржи опасност од неуспешно завршување, а со тоа и амнестирање“, смета министерката за правда.

Со оглед дека за време на петчасовната средба не бил најден заеднички јазик за овие прашања, од работната група на владејачката коалиција биле презентирани аргументи за европските стандарди по кои ќе се оценува успешноста на законот како основа за борба против криминалот и корупцијата. Било побарано работната група на ВМРО-ДПМНЕ уште еднаш да ги разгледа тие аргументи, да ги преиспита ставовите и до четврток да ги достави предлозите во амандманска форма, по што, во петок повторно ќе седнат да ги кажат ставовите за тие предлози. 

СЈО треба да продолжи како обвинителство, а не како одделение во друго обвинителство“, вели министерката за правда Дескоска


Работната група на опозицијата има забелешки и за членот 100, став 3 и 4, кој предвидува дека „Владата и Собранието се должни да обезбедат финансиски средства за непречена работа на СЈО, и дека не можат да го менуваат финансискиот план кој го утврдува јавниот обвинител на СЈО“. Според нив, тоа е состојба на супремација, која СЈО го става во надредена положба.

Власта очекува законот да биде донесен до крајот на март, пред почетокот на кампањата за претседателските избори, бидејќи е еден од условите за отворање на преговорите со ЕУ. Опозицијата смета дека поважно од бркање на роковите е да се донесе квалитетен закон.

Заев: СЈО е сериозна институција

Премиерот Заев вчера најави дека „останува на тоа што го кажал по средбата со лидерот на ВМРО-ДПМНЕ“.

„Тој кажа дека има проблем со Катица Јанева и со нејзиниот тим. До тука беше, до тука и јас коментирав. Дали има тој проблеми со истражителите, со администрацијата - тој треба да ви каже. Јас немам проблем со никој од нив, ниту се сметам да бидам повикан дали имам или немам. Кој сум јас, кој е Мицкоски, кои сме сите? Ова е сериозна институција на Република Северна Македонија, и се работи за одлучување преку репрезенти од нашите политички партии, а тоа се пратениците“, изјави премиерот.

Притоа изрази надеж дека нема да губи време на ова прашање.

„Сериозен јавнообвинителски систем мора да има, со помош на меѓународната зедница и на сите експерти ќе имаме прекрасен закон, со сите укажувања од Венециската Комисија. Верувам дека ова не се преговори, ова се разговори на работни групи помеѓу двете најголеми политички партии, а ние сме веќе претставени преку коалицијата во Владата, за да се убедиме сите дека личните предрасуди треба да се тргнат на страна и да го поддржиме тоа што е добро за граѓаните и за нашата земја“, порача Заев.

Сите истраги на македонското СЈО

Катица Јанева

Катица Јанева беше избрана за Специјален Јавен обвинител на 15 септември 2015 година од страна на Советот на јавните обвинители, а нејзиниот тим се комплетираше со уште 12 обвинители на 4 ноември лани. Нејзиниот избор беше дел од Договорот од Пржино за што согласност дадоа сите лидери на политички партии и големо мнозинство пратеници во Собранието.

Сите истраги на македонското СЈО

Од шионажа до злосторничко здружување

Заклучно со март годинава, во првиот шестмесечен период од работењето, СЈО отворило вкупно 30 предмети против 80 лица. Кривичните дела кои им се ставаат на товар на осомничените и обвинетите се движат од Повреда на избирачко право, Злоупотреба на службена положба до Насилство, Шпионажа и Злосторничко здружување.

Сите истраги на македонското СЈО

Обработка на прислушуваните материјали

Во септември годинава, СЈО го претстави и вториот шестмесечен извештај за својата работа. Во меѓувреме, ова обвинителство брои 74 вработени. Во тој период, обвинителите преслушале и обработиле 55.240 аудио фајлови, односно 12 проценти од вкупно добиените прислушкувани материјали.

Сите истраги на македонското СЈО

Насилство и фалсификат

Паралелно со поднесениот втор Извештај за својата работа, СЈО ги обелодени и првите две обвиненија. Во првиот предмет, обвинети се седум лица - службеници на УБК кои го уништиле доказниот материјал за неовластеното прислушување. Во вториот, обвинети се 14 лица кои го поттикнувале или извршиле насилство при протестите пред општина Центар во јуни 2013 година. Меѓу нив е и експремиерот Груевски.

Сите истраги на македонското СЈО

Меѓународна поддршка

СЈО во меѓувреме добива отворена поддршка од претставниците на меѓународната заедница. Шефот на германската дипломатија Франк-Валтер Штајнмајер на 1 септември годинава порача дека е важно „СЈО да може непречено да продолжи со својата работа за разјаснување на обвинувањата за злоупотреба на моќта, за повторно да се засили довербата на македонското население во демократските институции на земјата“.

Сите истраги на македонското СЈО

Титаник- број 1.

Во февруари 2016, СЈО го обзнани својот прв случај, за изборни измами за кои постои сомнеж дека ги извршувала група која ја предводеле ексминистерката Јанкулоска, ексминистерот за транспорт Јанакиески и секретарот на Владата, Божиновски. Осомничени се за криминализација на изборниот процес со незаконско издавање лични карти и вметнување во избирачкиот список на лица, како и насилство, поткуп...

Сите истраги на македонското СЈО

ТНТ- Како се уриваше Космос

Во април 2016 година беше отворен случајот за незаконското уривање на комлексот „Космос“ на бизнисменот Фијат Цаноски. Иако првично не беа опфатени во истражната постапка, поради аболицијата од претседателот Ѓорге Иванов, осомничени во случајот „ТНТ“ се и експремиерот Груевски, ексминистерот за транспорт и врски, Миле Јанакиески, и актуелниот градоначалник на општина Гази Баба, Тони Трајковски.

Сите истраги на македонското СЈО

Транспортер- Битола како Токио

Случајот во април 2016, обвинителката Фатиме Фетаи го најави како „веројатно најскапиот превоз за ученици во светот“, кој го плаќал градот Битола. Градоначалникот на Битола Владимир Талески и претседателот на комисијата за јавни набавки на општината, според СЈО, нанеле штета на буџетот од околу 360.000 евра. На Талески му беше одреден и домашен притвор, но во меѓувреме е пуштен на слобода.

Сите истраги на македонското СЈО

Тврдина- уништување на доказите

Во предметот Тврдина кој на јавноста и беше претставен во март 2016 година, осомничени се двајца началници на УБК и ексминистерката за внатрешни работи Гордана Јанкулоска. Тие во 2015 година противзаконски уништиле системи за следење на комуникации, при што е нанесена штета на државата во висина од околу 10 милиони евра. Истите системи претходно биле користени за незаконско следење и прислушкување

Сите истраги на македонското СЈО

Тортура- изживувањето врз Љубе Бошкоски

На 28 март 2016, СЈО објави дека започнува нова истрага под името „Тортура“, која се однесува на апсењето на лидерот на партијата Обединети за Македонија и поранешен министер за внатрешни работи Љубе Бошковски. Поднесени се кривични пријави против седум лица, меѓу нив шестмина припадници на полициската единица Алфи, а како првоосомничен е тогашниот директор на УБК Сашо Мијалков.

Сите истраги на македонското СЈО

Трезор- Финзи и УБК

„Трезор“ е кодното име на последниот предмет на СЈО, и прв што се однесува на економски криминал, а произлегува од незаконското следење на комуникациите. Како што рече обвинителката Фатиме Фетаи, предметот се однесува на груба злоупотреба на средствата од буџетот на Република Македонија од страна на три раководни лица во УБК и едно раководно лице во Министерството за внатрешни работи.

Сите истраги на македонското СЈО

„Топлик“ и „Тендери“

Во предметот „Топлик“ се осомничени шест лица, кои преку злоупотреба на службената должност и кршење Законот за јавни набавки сториле кривични дела со кои го оштетиле буџетот во висина од 1 милион и 44.000 евра. Во „Тендери“ првоосомничено е раководно лице од Министерството за култура, поради фаворизирање на компанијата „Бетон - Штип“ при изградбата на Музејот на македонската борба.

Сите истраги на македонското СЈО

„Таргет“- масовно прислушување

СЈО соопшти дека илјадници луѓе биле незаконски следени во периодот од 2008 до 2015 година од страна на Управата за безбедност и контраразузнавање. Вкупно десет лица, дел од кои поранешни високи функционери се осомничени дека го организирале и го координарале незаконското прислушување. Незаконски била следена комуникација на најмалку 4.286 телефонски броеви без судски наредби

Сите истраги на македонското СЈО

„Тенк“ и „Тарифа“

СЈО сомничи седум лица дека ја злоупотребиле службената положба во случајот „Тарифа“ кој се однесува на постапка за јавна набавка на софтвер за потребите на АД ЕЛЕМ. Истрага е отворена и против две лица кои учествувале во набавката на службениот „Мерцедес“ на екс-премиерот Никола Груевски кој државниот буџет го чинеше 572 илјади евра.


Поврзана содржина

Северна Македонија | 14.06.2019

Психодрамата на Заев!

Северна Македонија | 14.06.2019

Заев: Знаеме како избега Груевски

Следете нѐ