Ни радонот ни животните не предвидуваат земјотрес

Нема цврсти податоци дека зголеменото присуство на радон треба да биде земено како некаков предвесник на земјотреси, вели Михаил Гаревски, директор на Институтот за земјотресно инженерство и инженерска сеизмологија.

Ниту животните, ниту зголемена концентрација на гасот радон не може да „предвидат“ потреси на земјата, велат домашни експерти. Радонот како предвидувач на земјотрес беше актуелен по големиот потрес во италијанскиот град Аквила во 2009 година. Тогаш, жител на градот ги повикуваше сограѓаните да ги напуштат домовите предвидувајќи голем земјотрес, врз база на измерена зголемена концентрација на гасот радот, кој избива на површината кога се јавуваат пукнати во земјата и разместување на нејзините слоеви. Тој од локалната власт доби пријава за ширење паника, но Аквила по две недели навистина беше погодена од силен земјотрес. Експертите и тогаш и денес таквата „прогноза“ ја отфрлаат како ненаучна.

„Во Македонија не е мерено и не се мери присуството на гасот радон“,

вели Михаил Гаревски, директор на Институт за земјотресно инженерство и инженерска сеизмологија (ИЗИИС).

„Не можеме 'прогнозата' за земојотрес да ја базираме на зголемена концентрација на радон, бидејќи пред да се случи земјотрес некогаш навистина концентрација на радон била зголемена, но има и случаи кога исто така била зголемена, па не се случил никаков земјотрес. Значи, нема правило, и нема цврсти податоци дека зголеменото присуство на радон треба да биде земено како некаков показател“, вели Гаревски.

Тој, повикувајќи се на научните истражувања, потенцира дека ниту животните не може да предвидат потреси. За разлика од човекот, се верува дека животните ги чувствуваат и таканаречените примарни бранови, кои 3 до 4 секунди им претходат на секундарните бранови, односно на ударот. Тогаш стануваат вознемирени, но таа вознемиреност претходи само неколку секунди пред потресот.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

Манифест од натур-бетон

Бруталистичка архитектура првенствено значи многу бетон во сурова состојба. Името на стилот доаѓа од немалтерисан, видлив бетон, на француски "béton brut". Предводник на тој модернистички градежен стил беше прочуениот архитект Ле Корбизје. Но, на многу објекти денес им се заканува руинирање или уривање.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

Брутализам ширум светот

Време на процут на брутализмот беше периодот од 50-те до 70-те години на минатиот век. Ширум светот никнуваа бетонски колоси и насекаде предизвикуваа спорови. Во Индија во 1951. година Ле Корбизје инспирира нови архитектонски струења на потконтинентот со две маркантни градби во Чандигар и Ахмедабад.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

„Ел Хеликоиде“ во Каракас

„Хеликоиде де ла Рока Тарпеја“ во Каракас, Венецуела, требаше да биде огромен шопинг-центар. Изградбата беше запрена во 1960. година поради проблеми со финансирањето и политички конфликти. Во 70-те години зградата беше илегално запоседната, а подоцна беше и седиште на тајната полиција. И денес таа се користи како затвор за политички затвореници. Други делови се напуштени и опкружени од сламови.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

Етапни победи во заштитата

Некои бруталистички објекти денес се заштитени како споменици. Тие не смеат да бидат урнати, но користење сепак е проблематично. На пример, автобуската станица Престон во Велика Британија е преголема за бројот на автобуси кои треба да пристигнуваат или поаѓаат од тука. Едно архитектонско биро од Њујорк сега планира делумна пренамена во ѕид за качување, фудбалски терен и скејтерски полигон.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

Загрозен е германскиот брутализам

И во Германија се загрозени бруталистичките градби. Проектот #SOSBrutalismus на Германскиот музеј на архитектурата во соработка со фондацијата Вистенрот сака да го сврти вниманието на руинирањето на тие објекти. Меѓу нив спаѓа и таканаречениот „бункер за глувци“, односно објектот на Централните животински лаборатории на Слободниот универзитет во Берлин.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

Брутализмот во Источна Европа

Во последните години се објавени многу обемни фото-албуми за разновидноста на бруталистичката архитектура во Источна Европа. Здружението на архитекти води кампања под име „Респект Мадам“ за зачувување на „Хотел Термал“ во Чешка.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

Пет градби од Македонија на листата

На веб-страницата за заштита на брутализмот се наоѓаат пет градби од Скопје: Студентскиот дом „Гоце Делчев“ и зградата на Градскиот архив; потоа комплексот на Универзитетот Св. Кирил и Методиј (на фотографијата), седиштето на Поштата и зградата на Хидрометеоролошкиот завод.

Бруталистичка архитектура: да се спасува или урива?

Нов однос кон брутализмот

Хабитат 67 во канадскиот град Монтреал е меѓу најпознатите бруталистички градби. Го проектира архитектот Моше Сафди за светската изложба Експо во 1967. година и всушност требаше да биде сфатен како контрареакција на брутализмот. Од 2009. година овој објект е заштитен како споменик.

Слаби и јаки афтершокови

Доколку земјиштето се смирува, тогаш зошто јачината на секој следен афтершок не е помала од претходните, туку поголема? Ова е прашањето на кои граѓаните деновиве бараат одговор, стравувајќи дека завчерашниот потрес од 5,3 степени по Рихтер можеби и не бил главниот удар.

„Иако збунува, тоа не е изненадувачка појава. На пример, кога се случил скопскиот земјотрес во 1963 година, истиот ден имало стотина послаби афтершокови, но и неколку многу појаки. Тоа е вообичаена појава. Во почетокот може да има неколку афтершокови послаби од најсилниот удар. По 4 до 5 такви послаби потреси од 2,1 или 2,3 степени, се случува да има и по некој со удар од 3,7 или 4 степени, а потоа повторно серија послаби потреси, се до тоталното смирување на земјиштето“, објаснува Гаревски.

Утрово во 8.11 часот во Скопје бил регистриран земјотрес со јачина од 1,5 степени, што според експертите укажува дека состојбата постепено се смирува. Со исклучок на земјотресот од 1963 година, последниов земјотрес во Скопје се смета за најсилен од 1921 година, со најголемо ослободување на енергија и со концентрација на најмногу афтершокови.

Now live
01:22 минути
Сите содржини | 12.09.2016

Серија земјотреси предизвикаа паника во Скопје

Стравот посилен од магнитудата

Токму претпоследниот афтершок синоќа во 19 часот и 54 минути ги остави скопјани со уште една непреспиена ноќ. Магнитудата од 4 степени според Рихтеровата скала и стравот од нови потреси, исто како и претходната вечер ги наполнија дворовите, улиците и парковите со вознемирани граѓани. Гарнитурите за седење од терасите се преселија во зеленилото меѓу зградите. Столчиња, клупи, вреќи за спиење, бебешки колички и граѓани во паника - беа дел од синноќешната слика во сите општини. Дел од граѓаните околу полноќ повторно се враќаа во домовите, а други и изминатата ноќ ја поминаа надвор.
„Знам дека не е решение да се седи надвор, но не можеме да се вратиме во станот. Детето од завчера е многу исплашено, плаче, не сака да влезе дома. Ова ќе биде втора ноќ што ќе ја поминеме во нашиот автомобил. Всушност, спие само детото, ние и онака сме будни цела ноќ“, вели младиот татко, кој го паркираше автомобилот на сигурна оддалеченост од висококатниците.

По завчерашниот потрес со јачина од 5,3 степени по Рихтер, кога голем број жители заминаа од главниот град, вчеравечер се случи нов, втор бран.

Земјотрес во Италија: пред и потоа

Прво идилично село - потоа купишта урнатини

Живописното село Аматриче е едно од местата кои се најмногу погодени од земјотресот. На 24 август, нешто по 03:30 часот , жителите на Аамтриче беа разбудени од голем потрес. Она што претходно беше идилична општина, сега е куп урнатини. Ако од овде се погледне кон десно...

Земјотрес во Италија: пред и потоа

Урнати цркви

... ќе се види што остана од црквата Киеза ди Сант'Агостино. Многу оштетена е и базиликата Сан Франческо со фрески од 14. и 15. век.

Земјотрес во Италија: пред и потоа

Без покрив над главата

Полициската станица во Акумоли - градоначалникот Стефано Петручи соопшти дека 2500 луѓе веќе немаат покрив над главата. Ниту една куќа не е безбедна за живеење. „Мора да организираме шатори за целото население“, изјави Петручи за италијанската агенција Анса.

Земјотрес во Италија: пред и потоа

Многу затрупани

Според официјалните податоци, во земјотресот загинале над 280 луѓе. Стотици се повредени. Шефот на Службата за цивилна заштита Фабрицио Курчо изјави дека што се однесува до бројот на жртвите, земјотресот може да има „уште полоши димензии од оној во Л'Аквила“ пред седум години. Тогаш загинаа 309 луѓе.

Земјотрес во Италија: пред и потоа

Во музеј од солидарност

Вратата на историскиот музеј во Арквата дел Тронто по земјотресот нема штук (мешавина од песок, гипс и вода со која се прават фигури и орнаменти на фасадата, н.з.). Министерството за култура во Рим најави дека сите пари од влезници за музеите што ќе бидат собрани в недела (28.06), ќе бидат донирани за жртвите од земјотресот.

„Околу 40 отсто од нашите соседи заминаа. Некои во сопствени викендички во Катланово, Охрид, Маврово, други кај роднини. Повеќето кои се на наша возраст завчера побараа лекарска помош, не им беше добро, а по последново тресење веднаш заминаа“, вели пензионер од Кисела Вода.

Движењето на возила на службата за Итна помош и синоќа беше видливо низ Скопје. Од таму велат дека нема повредени во моменти на панично напуштање на домовите како претходниот ден, а најчесто интервенирале кај повозрасни граѓани со хронични проблеми, поради стресот доживеан од новите потреси.

Страв владее кај родителите на деца од училишна возраст. Вчера дел од нив решиле да не ги пуштат децата на настава. Од основните учлишта во градот велат дека состојбата е секаде различна - некаде сите биле присутни на настава, во други имало мал број случаи на отсуство и тоа исклучиво на првачиња, а во некои и поголеми отсуства на ученици од прво до петто одделение.

„Не го праќам детето во училиште се додека не се стабилизира ситуацијата. Оние што биле вчера, се вратиле исплашени од потресот во 14 часот и 19 минути, по кој наставата била прекината. Се надевам дека наставниците ќе имаат разбирање за нашиот родителски страв“, вели мајка на прваче.

Екипи од ИЗИИС вчера посетуваа училишта и градинки за да ја проверат состојбата во нив. Досега само основното училиште „11 Октомври“ во Центар има забрана за користење на две училници, поради опасност за изведување настава, а од градинката „11 Октомври“ во Бутел испратен е апел до крајот на неделата децата да не се носат на престој таму.

Катерина Блажевска

Следете нѐ