1. Przejdź do treści
  2. Przejdź do głównego menu
  3. Przejdź do dalszych stron DW

Zawał serca. U kobiet inny niż u mężczyzn

Sophia Wagner
24 lutego 2020

Choroby układu krążenia są najczęstszą przyczyną zgonów wśród kobiet. Przez długi czas badano przyczyny zawałów serca tylko wśród mężczyzn. Tymczasem zawał serca u kobiet przebiega inaczej.

https://p.dw.com/p/3XDsc
Zawał serca u kobiety
Zwały serca kobiet są bardzo groźne, bo często nierozpoznaneZdjęcie: picture-alliance/dpa/I. Kjer

To, że kobiety i mężczyźni różnią się budową ciała, nie budzi niczyich wątpliwości. Różnice te jednak nie ograniczają się tylko do wyglądu zewnętrznego i organów rodnych. Dotyczą także ich innych narządów, naczyń krwionośnych i układu hormonalnego.

Dobrym przykładem jest układ sercowo-naczyniowy i związane z nim choroby. Zarówno wysokie ciśnienie, jak i problemy z sercem uchodzą powszechnie za typowo męską przypadłość. Ale to nie odpowiada prawdzie. Choroby układu sercowo-naczyniowego są na świecie najczęstszą przyczyną śmierci wśród kobiet w wieku powyżej 35 lat. W roku 2017 w Niemczech zmarło z tego powodu prawie 344,5 tys. osób. Ponad połowę, bo 55 procent wśród nich stanowiły kobiety.

Dlaczego kobiety są szczególnie narażone na choroby układu krążenia?

Mimo wyraźnych różnic w budowie anatomicznej, lekarze w większości traktują kobiety i mężczyzn tak, jak gdyby płcie były identyczne pod względem biologicznym i fizjologicznym. W praktyce oznacza to, że za podstawę oceny stanu zdrowia pacjenta najczęściej przyjmuje się organizm mężczyzny, ponieważ wcześniej poświęcano mu znacznie więcej czasu i uwagi w badaniach medycznych. Ciało kobiety, z uwagi na cykl miesiączkowy i związane z nim wahania hormonalne, uchodziło za zbyt skomplikowane. Dopiero od 1993 roku obowiązują w USA przepisy nakazujące lekarzom uwzględniać w badaniach klinicznych zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Dopiero od początku pierwszej dekady XXI wieku w państwach UE weszła w życie dyrektywa, która nakłada obowiązek zwracania uwagi na różnice w oddziaływaniu jakiegoś lekarstwa na organizm mężczyzny i kobiety.

Taka sytuacja wyjściowa sprawiła, że zbyt mało wiemy na temat zapobiegania, rozpoznawania objawów, sposobów leczenia i form występowania chorób układu sercowo-naczyniowego wśród kobiet.

Zawał serca u mężczyzny
Typowym objawem zawału serca u mężczyzn jest silny ból w piersi. U kobiet - nie.Zdjęcie: picture-alliance/Bildagentur-online/Begsteiger

Czym różnią się choroby serca wśród mężczyzn i kobiet?

Podczas zawału serca dochodzi do zablokowania tętnicy wieńcowej doprowadzającej do niego krew, co sprawia, że dotknięte tym obszary mięśnia sercowego nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu i ulegają martwicy. Zanim kobiety wejdą w okres menopauzy, ryzyko wystąpienia wśród nich zawału serca jest niższe niż wśród mężczyzn. Wynika to między innymi z tego, że w ich naczyniach krwionośnych odkłada się mniej złogów, które prowadzą do ich zablokowania.

Przez dłuższy czas uważano, że głównym czynnikiem odpowiedzialnym za to zjawisko są estrogeny, czyli grupa żeńskich hormonów płciowych.

– Badania kliniczne nie potwierdziły tej hipotezy. Użycie zastępczego czynnika estrogenów, na przykład plastrów hormonalnych, okazało się nieskuteczne w zapobieganiu zawałowi serca u kobiet. Kobiety, zwłaszcza w młodszym wieku, są jednak przed nim chronione przez swoją płeć. Ma to przypuszczalnie związek z ich cyklem miesiączkowym. Przemawia za tym na przykład to, że przedwczesna menopauza, a także operacyjne wyhamowanie cyklu miesiączkowego, zwiększa ryzyko wystąpienia u nich zawału serca – mówi dyrektor Niemieckiego Instytutu Kardiologii w Monachium, prof. Heribert Schunkert.

Zawał serca występuje u kobiet średnio od 10 do 15 lat później niż u mężczyzn, czyli w praktyce dopiero w ósmej dekadzie życia, gdy zmiany w ich organizmie spowodowane menopauzą dadzą w pełni o sobie znać. Z badań, których rezultaty opublikowano w naukowym tygodniku „Nature” wynika, że za zawał serca u kobiet tylko w połowie przypadków odpowiada jego niewydolność. Równie często występuje bowiem u nich osłabienie mięśnia sercowego.

– Osłabienie mięśnia sercowego występuje na przykład wskutek zbyt wysokiego ciśnienia. Serce jest wtedy zmuszone do bardziej wytężonej pracy. W przypadku kobiet prowadzi to do usztywnienia mięśnia sercowego. Serce wprawdzie nadal dobrze pompuje krew, ale nie może się skutecznie odprężyć i jego wnętrze nie jest wystarczająco dobrze wypełnione krwią – wyjaśnia prof. Schunkert. Typowym objawem osłabienia mięśnia sercowego są ataki duszności, zwłaszcza po zwiększonym wysiłku fizycznym. Krew, która nie może dostatecznie wypełnić serca, wraca i uciska na płuca.

Herzinfarkt
U kobiet zawał może dać o sobie znać przez nadzwyczajne zmęczenie, nudności, wymioty i duszności.Zdjęcie: picture-alliance/dpa/C. Klose

Na jakie objawy zawału serca powinny zwracać uwagę kobiety?

Typowym objawem zawału serca, przynajmniej u mężczyzn, jest silny ból w klatce piersiowej. W przypadku kobiet zawał może dać o sobie znać przez nadzwyczajne zmęczenie, nudności, wymioty i duszności. Prowadzi to do tego, że kobiece problemy z sercem często rozpoznaje się zbyt późno. Zarówno przez nie same, jak i przez opiekujących się nimi lekarzy.

Ale także wśród kobiet uczucie bolesnego ucisku, albo nagłego kłucia w klatce piersiowej, może zwiastować zawał serca. Takie bóle mogą utrzymywać się dłużej niż przez pięć minut i mogą przenosić się na ramiona, brzuch, plecy, szyję a nawet na szczęki. Często towarzyszy temu także uczucie ciasnoty albo ucisku w obszarze serca i nagły atak lęku.

Innym zjawiskiem jest także zawał serca, który przebiega prawie bez żadnych objawów. Chodzi to o tak zwany cichy, albo niemy atak serca. Dochodzi do niego głównie u kobiet i w związku z cukrzycą, która uszkadza system nerwowy i zakłóca odczuwanie bólu.

Serce w 3D. Przełom w transplantologii?

Nawet jeśli objawy zawału serca u kobiet często przebiegają w sposób nietypowy, to także w ich przypadku w razie ataku liczy się każda sekunda!

– Zwłaszcza wtedy, gdy takie objawy występują z dużym nasileniem i w takiej formie do tej pory wcześniej się nie pojawiały, należy zachować szczególną uwagę. Gdy zauważymy niedające się niczym wytłumaczyć silne wymioty, połączone ewentualnie z dusznością, nie powinniśmy zwlekać z wezwaniem pogotowia ratunkowego – mówi prof. Schunkert.

Jakie są czynniki ryzyka w przypadku problemów z sercem wśród kobiet?

Głównym czynnikiem ryzyka zwiększającym prawdopodobieństwo wystąpienia ostrej niewydolności serca jest zbyt wysokie ciśnienie, które często występuje także wśród kobiet. Z badań przeprowadzonych w USA wynika nawet, że wysokie ciśnienie u kobiet pojawia się wcześniej niż wśród mężczyzn i przebiega u nich silniej. W rezultacie, kobiece naczynia krwionośne są dłużej narażone na silny stres. Już po 20 roku życia powinny więc regularnie mierzyć ciśnienie.

Kolejnymi czynnikami ryzyka są nadwaga i tłuszcz brzuszny. Badania dowodzą, że kobiety, których figura bardziej przypomina jabłko niż gruszkę, są bardziej narażone na wystąpienie u nich zawału serca, nawet jeśli ich indeks masy ciała leży w granicach normy. Dotyczy to zwłaszcza kobiet w fazie menopauzy.

Tłuszcz brzuszny może mieć ponadto związek z wystąpieniem cukrzycy typu 2. Wystarczy jeden dodatkowy kilogram tłuszczu na brzuchu, żeby aż siedmiokrotnie zwiększyć ryzyko wystąpienia u kobiet cukrzycy tego typu. Jest to ważne dlatego, że cukrzyca typu 2 podnosi również ryzyko wystąpienia problemów z sercem. Ten związek jest wśród kobiet znacznie silniejszy niż wśród mężczyzn.

Papierosy szkodzą sercu
Palenie szkodzi sercu szczególnie u kobietZdjęcie: Imago Images/R. Kremming

Jak kobiety mogą wzmocnić swój układ krążenia?

Najważniejsze to rzucić palenie! Badania dowodzą, że wystarczy jeden papieros dziennie, żeby wyraźnie zwiększyć ryzyko wystąpienia choroby układu sercowo-naczyniowego. Kobiet dotyczy to w o wiele większym stopniu niż mężczyzn. W połączeniu z pigułkami antykoncepcyjnymi ryzyko wystąpienia takich chorób podnosi się dodatkowo i dotyczy to także młodych kobiet przed trzydziestką.

Bardzo ważna jest także aktywność fizyczna. Mówi się o tym stale, ale bez rezultatów. Tymczasem wszystkie badania dowodzą jednoznacznie, że siedzący tryb życia ma silny związek z prawdopodobieństwem pojawienia się chorób układu sercowo-naczyniowego.

Nie trzeba jednak od razu przygotowywać się do biegu maratońskiego. Wystarczą regularne spacery albo rezygnacja z przejechania jednego przystanku tramwajem czy autobusem. Jeśli kogoś to zachęci do biegania – tym lepiej! Nagrodą za ten dodatkowy wysiłek będzie zwiększenie sprawności układu sercowo-naczyniowego i obniżenie ciśnienia krwi.

Na koniec dwa słowa o zdrowym odżywianiu. To także jest bardzo ważne, gdyż zrównoważona dieta wpływa pozytywnie na nasze serce. Powinniśmy jeść więcej warzyw i owoców i zrezygnować ze spożywania produktów wysokoprzetworzonych oraz wysokokalorycznych. Serce odpłaci za te starania z nawiązką.

Chcesz mieć stały dostęp do naszych treści? Dołącz do nas na Facebooku!