آلمان: د داعش د اروپایي جنگيالو بيرته ستنول به ستونزمن وي

آلمان د ترمپ د هغه غوښتني په هلکه چې وايي په سوريه کې نيول شوي د داعش اروپايي جنگيالي دي په خپلو هيوادونو کې محاکمه شي، شکونه ښوولي دي. د آلمان د بهرنيو چارو وزير یې لا د تابيعت د ارزونې په برخه کې هم ستونزي ويني.

د امريکا متحدو ايالاتو ولسمشر دونالد ترمپ د شنبې په ورځ (د ۲۰۱۹م کال د فيبرورۍ ۱۶ نيټه) له خپلو اروپايي متحدينو څخه غوښتي ول چې په داعش يا «اسلامي دولت» ډلې پورې اړونده هغه بهرني جنگيالي دې بيرته واخلي چې په سوريه کې د امريکا له ملاتړه برخمن کردي ځواک نيولي دي.

ترمپ ويلي ول: «امريکا متحده ايالات له برېتانيا، فرانسې، آلمان او خپلو نورو اروپايي متحدينو څخه غواړي چې د داعش تر۸۰۰ زيات جنگيالي چې په سوريه کې موږ نيولي دي، بيرته واخلي او محاکمه یې کړي.» هغه زياته کړه که نه نو «موږ به مجبور شو چې هغوی آزاد کړو.»

ترمپ زياته کړې وه: «امريکا نه غواړي چې د داعش دغه جنگيالي اروپا ته نفوذ وکړي، چيرته چې د دوی د تگ تمه کيږي.»

د آلمان د بهرنيو چارو وزير شک لري

د امريکا متحده ايالاتو دې غوښتني چې اروپايي هيوادونه دې خپل هغه اتباع چې له داعش سره يوځای شوي دي بيرته له سوريې او عراق څخه را وغواړي، په آلمان کې سخت بحثونه راپورته کړي دي.

د آلمان د بهرنيو چارو وزیر هايکو ماس د يکشنې په ورځ د ترمپ د خبرو په غبرگون کې وويل چې د امريکا د دې غوښتنې «عملي کول خورا ستونزمن کار دی.»

نوموړي د آلمان له «ای آر ډي» تلویزيون د « Anne Will» په نوم خپرونه کې وويل چې د داعش جنگياليو او د هغوی د ښځو او کوچنيانو راستنول يوازې په هغه صورت کې امکان لري «چې دا ډاډ ترلاسه شي چې دغه کسان به تر ستنيدو سملاسي وروسته محاکمه شي او له را رسيدو سره سم به ونيول شي.»

هغه زياته کړه: «که داسې ونه شي، زه فکر کوم چې د دې کار [غوښتني] عملي کول، به ډېر ستونزمن وي.»

ماس وويل څوک چې د آلمان تابيعت لري هغه آلمان ته د ستنيدو حق لري. خو له هغه راهيسې چې آلمان د سوریې له حکومت سره ديپلوماتيکي اړيکي شلولي دي او د سوریې کردي سيمه هم په رسميت نه پيژني، نو د دغه زندانيانو د هويت ارزونه هم امکان نه لري.»

د داعش په لسونو آلماني غړي د سوريې له کردانو سره بنديان دي

د اروپايي هيوادونو حکومتونه د خپلو هغو اتباعو د بيرته راستنېدو په هلکه اندېښنه لري چې په سوريه او عراق کې د داعش له پاره جنگېدلي دي. د دوی بيره دا ده چې په آلمان فرانسې او نورو اروپايي هيوادونو کې تر تروريستي بريدونو وروسته يووار بيا له جهاده د الهام اخيستونکو افراطيانو خطر ډير نه شي.

په هرحال. خو د سوریې په هغه برخو کې چې د کردي ځواک له خوا کنتروليږي، د امريکا متحدو ايالاتو د ځواکونو احتمالي اخراج د امنيتي وضعيت په اړه د نا اطمنانۍ لامل شوی دی.

د سوریې ديموکراتيک ځواک (SDF) د داعش  شا او خوا ۸۰۰ جنگيالي، د هغوی ۶۰۰ ميرمنې او ۱۲۰۰ کوچنيان چې د يو شمېر هېوادونو سره تړاو لري، د داعش د له منځه وړولو په عملياتو کې چې مشرتوب یې کردانو کاوه، نيولي دي.

د داعش د بهرنيو جنگيالو د اولادونو او ښځو موضوع د اروپايي هيوادونو له پاره په ځانگړي توگه ستونزمنه ده.

د سوریې کردي چارواکو ويلي دي چې د داعش د دی بهرنيو جنگيالو بار نه شي وړلی او لا دمخه یې غوښتنه کړې وه چې دا جنگيالي دي خپلو هېوادونو ته ستانه شي.

هغوی خبرداری ورکوي چې سيمه یې باثباته نه ده او د دې خطر شته چې د داعش نيول شوي جنگيالي دي له زندانه وتښتي او په اروپا کې په ترور لاس پورې کړي.

د آلمان د کورنيو چارو وزارت د اټکل پر اساس له ۲۰۱۳م کال راهيسې کابو زر تنه له آلمان څخه په سوريه او عراق کې له جهادستانو سره يوځای شوي دي. ويل شوي چې له دوی څخه کابو يو پر دريمه برخه بيرته آلمان ته راستانه شوي دي چې ځينې یې محاکمه شوي او يا هم د اصلاح په موخه په ځانگړو پروگرامونو کې شامل کړل شوي دي.

خو ويل شوي چې ۲۷۰ ښځې او ماشومان لا اوس هم په سوريه او عراق کې دي چې گومان کيږي د ماشومانو کابو ۷۵ سلنه یې لا درې کلن شوي نه دي.

په عراق کې د داعش ځيني آلماني غړي محاکمه شوې دي. خو آلمان د سوریې له کردي ادارې سره چې په رسميت يې نه ده پيژندلې، کومې رسمي اړيکي نه لري او د دغه ادارې او محکمو هره پريکړه د نړيوالو قوانينو له مخې بې باوره ده. د سوریې کردانو ويلي دي چې دوی د دې صلاحيت نه لري او نه هم غواړي چې د داعش بهرني غړي محاکمه کړي.

آلماني سياستوال غبرگون ښوولی

د صدراعظمې انگلا ميرکل د مسيحي ديموکرات گوند د کورني سياست کارپوه ارمين شوستر، د «ډېر شپيگل» مجلې ته ويلي دي چې د داعش زنداني جنگيالي چې د آلمان تابيعت لري بايد له سوریې څخه بيرته راوستل شي او محاکمه شي. هغه زياته کړې: «آلمان د خپلو اتباعو له پاره مسئوليت لري، آن که هغوی سخت جرمونه هم ترسره کړي وي.»

د آلمان د زرغون گوند د بهرني سیاست د برخې وياند اميد نوري پور «Deutschlandfunk» راډيو ته ويلي دي چې آلمان بايد خپل نيول شوي اتباع بيرته ومني او له هغوی سره حساب کتاب وکړي.  نوموړي زياته کړې: «موږ د قانون پر بنسټ ولاړ دولت لرو او بايد همداسې چلن وکړو.»

خو د بايران ایالت د کورنيو چارو وزیر يوآخم هيرمن ويلي چې هغه آلمان ته د داعش د غړيو د راستنولو په اړه انديښه لري. هغه ويلي د دې خبرې د ډاډمنولو اړتيا ده چې دغه کسان محاکمه شي او د شواهدو د نه شتون له وجې بايد آزاد نه شي.

زموږ له آرشيف څخه:

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش څنګه رامنځته شو؟

«اسلامي دولت» یا داعش له القاعدې څخه جلا شوې یوه تروریستي ډله بلل کیږي. داعش د سني مذهبه سخت دریځه نظریې پيروي کوي. په ۲۰۰۳ کال کې پر عراق د امریکا تر برید وروسته ابوبکر البغدادي د دغې ډلې بنسټ کیښود. دغه ډله په سوریې، عراق او نورو سیمو کې په اصطلاح «خلافت» رامنځته کول غواړي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش په کوم ځای کې فعاله دی؟

ویل کیږي چې داعش په اتلسو مختلفو هیوادونو کې فعاله دی. دغې ډلې د عراق او سوریې مختلفې برخې تر خپل کنترول لاندی راوستلې وې او خپل د عراق الرقه ښار یې په اصطلاح خپله پلازمېنه نومولې وه. د ۲۰۱۵ کال له جنورۍ میاشتې راهیسې دغه ډله په مختلفو سیمو کې له ماتې سره مخامخ شوې ده.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

څوک د داعش پر وړاندې جنګیږي؟

مختلفې ډلې د داعش پر وړاندې د جګړې په حال کې دي. د امریکا متحده ایالاتو په مشرۍ د پنځو هیوادونو پوځي ائتلاف د دغې ډلې پر جنګیالیو هوایې بریدونه کوي. په دغه اتحاد کې عربي هیوادونه هم شامل دي. روسیه هم د سوریې د ولسمشر په ملاتړ د داعش پر وړاندې هوایې عملیات ترسره کوي په داسې حال کې چې پلي ځواکونه د پيشمرګه و په ملاتړ په ځمکنیو عملیاتو بوخت دي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش له کومې پيسې ترلاسه کوي؟

دغه ډله په غیرقانوني توګه د تیل او ګازو د پلور له لارې ځان تمویلوي. په سوریه کې د تیلو درلودونکي یوه لویه سیمه اوس هم د دغې ډلې تر کنترول لاندی ده. خو د امریکا په مشرۍ ائتلاف د دغو هدفونو په نښه کولو مشغول دی. دغه ډله د چور او چپاول او قیمتي تاریخي آثارو د پلورلو له درکه هم پيسې ترلاسه کوي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش پر کومو ځایونو بریدونه کړي دي؟

داعش د نړۍ په مختلفو برخو کې د بریدونو مسئولیت په غاړه اخیستې دی. دغې ډلې تر ټولو خونړی برید د عراق په پلازمېنه بغداد کې کړی وو چې په پایله کې یې لږ تر لږه ۲۰۰ تنه مړه او په سلګونو نور ټپیان شوي ول. داعش هڅه کوي داسې کسان هم بریدونو ته وهڅوي چې له دغې ډلې سره په مستقیم ډول هیڅ ډول ارتباط نه لري. په اروپا کې هم د یو شمیر بریدونو پړه پر داعش ور اچول کیږي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

د داعش تګلاره؟

دغه ډله د خپل ځواکمنتیا له پاره له مختلفو طریقو کار اخلي. د داعش جنګیالیو په سوریې او عراق کې چور او چپاول وکړ او ډیر شمیر لرغوني آثار یې ویجاړ او ولوټل، څو په دې توګه د دغه هیواد کلتور تباه او په راتلونکي کې د سیلانیانو د ورتګ څخه مخنیوي شوی وي. دغې ډلې د مختلفو مذهبي اقلیتونو ښځې د وینځو په توګه ونیولې او له ټولنیزو رسنیو څخه یې د خپلو تبلیغاتو له پاره استفاده وکړه.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

‍د سوریې او عراق جګړو څومره خلک زیان من کړي دي؟

د سوریې د شخړې له امله نږدې ۶ میلیونه خلک بې کوره شوي دي. په دوی کې ډیري خلکو په ګاونډیو هیوادونو لبنان، اردون او ترکیې کې پنا ترلاسه کړې. په سلګونه زره سوریایې مهاجر د یوه آرامه ژوند له پاره اروپا ته هم مهاجر شوي دي. همدارنګه د اټکلونو له مخې په عراق کې ۳ میلیونه انسانان په خپل هیواد کې در په دره شوي دي.

موږ تعقيب کړئ