افغانستان غواړي د کانونو له لارې د ترمپ پام ځان ته واړي

افغان حکومت غواړي چې د لیتیم په ګډون د خپلو طبیعي زېرمو په استخراج سره د ولسمشر ترمپ پام ځان ته واړوي او په دې ترتیب لا ډیر امریکایي ملاتړ ترلاسه کړي. لیتیم د ګرځندو تلیفونونو او لپتاپونو په بتریو کې کارول کیږي.

خو د افغانستان د طبیعې زېرمو کیندنه چې د اټکلونو له مخې د یو او درو تریلیونو ډالرو تر منځ ارزښت لري، ښايي ډیر وخت ولري. یوه ډیره لویه ستوزه په وروستیو کلونو کې د افغانستان د امنیتي وضعیت لا خرابیدل دي. د بیلګې په توګه د افغانستان د لیتیمو تر ټولو لویه زېرمه اوس په داسې ځای کې ده چې امنیتي وضعیت پکښې ښه نه دی.

تر اوسه پورې د افغانستان په تړاو د ولسمشر ترمپ سیاست روښانه نه دی. هغه د خپلې کاري دورې له پیلیدو راهیسې د افغانستان په اړه، چې د امریکا له پاره په تاریخ کې تر ټولو اوږده بهرنۍ جګړه ده، ډیرې لږ خبري کړي دي.

تیره میاشت تر ټولو لوړپوړي امریکایي پوځي چارواکي په افغانستان کې د سرتیرو د ډیریدو غوښتنه وکړه. کابل هم د دې غوښتنې هرکلی وکړ، خو سپیني ماڼۍ لا تر اوسه پورې په ډاکه کړې نه ده چې د افغانستان په هکله به څه وکړي: ایا په افغانستان کې د خپلو سرتیرو شمیر زیات کړي؟ ایا خپل سرتیري به په دې هیواد کې کم کړي او که یو بشپړ نوي سیاست به غوره کړي.

همدا اوس په افغانستان کې شاوخوا ۸۴۰۰ امریکایي سرتیري میشت دي، چې اصلي دنده یې د افغان ځواکونو روزنه او د ترهګرۍ ضد عملیاتو کول دي.

کابل بیا هیله لري چې طبیعي زېرمي به ولسمشر ترمپ وهڅوي چې افغانستان ته ډیره توجه وکړي.

د بنسټونو، بشري پانګې او تکنالوژي په برخه کې د افغان ولسمشر مشاور محمد همایون قیومي، وویل: «افغانستان د امریکا د صنعت له پاره کیدای شي چې یو ښه ځای وي، د پانګوني چانسونو ته په کتو سره بیا په ځانګړې توګه د کانونو د کیندني سکتور. دا ځکه چې ډيري زېرمي کیندل شوې دي.»

قیومي اسوشیتد پرس خبري آژانس ته وویل: «افغانستان تل په بیلابیلو برخو کې د امریکا متحدو ایالاتو له پانګونې سره لیوال دی، په ځانګړې توګه بیا د کانونو کیدنې په برخه کې. موږ د کانونو ځینې ستراتیژیکې زيرمي هم لرو، لکه د لیتیم زيرمي.»

قیومي ویلي دي چې د ترمپ اداره د افغانستان له طبیعي زېرمو سره لیوالتیا لري. هغه روښانه کړې ده چې په فبروري مياشت کې د ترمپ او غني خبري اترې پر امنیت باندي متمرکزي وې.

د سپینې ماڼۍ یوه چارواکي ویلي دي چې واشنگټن د افغانستان د ثبات له پاره اقتصادي پرمختګ ډیر اړین بولي. هغه زیاته کړې ده چې په دې برخه کې د کانونو کیندنه ډیره مهمه ده. هغه روښانه کړې ده چې امریکا غواړي له افغان سوداګرو سره کار وکړي چې خصوصي سکتور پیاوړی کړي. دغه چارواکي د نوم د نه بربنډیدو په شرط خبري کړي دي.

د افغانستان د طبیعي زېرمو په اړه په ۲۰۰۷م کال کې بحثونه لا پسې تاوده شول، ځکه د افغان حکو مت او امریکا متحدو ایالاتو یوې جیولیژیکي سروې وموندله چې د افغانستان طبیعي زېرمي تر هغه څه چې پخوا یې اټکل کیدی ډیري زیاتي دي.

د افغانستان د طبیعي زېرمو په برخه کي له لیتیم سره لیوالتیا ډیره زیاته ده. خو د دغو موادو ایستل ښايي ډیر ستونزمن وي ځکه هغه د جګړې په حال کې سیمو کې تر ځمکې لاندي پراته دي.

د افغانستان د لیتیمو لويه زېرمه په غزني، هرات او نیمروز ولایتونو کې دي. په هرات او نیمروز کې وخت نا وخت جګړې کیږي، خو د غزني په هغه سیمه چې لیتیم پکښې موجود دي، طالبان پراخ حضور لري.

ډېر کانونه د جنګسالارانو تر کنترول لاندي دي چې پر خپل سر یې کیندي او پیسې خپلو جیبونو ته اچوي.

اداري فساد بله ستونزه ده چې د کان کیندني سکتور یې له سختو ستونزو سره مخامخ کړی دی. په ۲۰۱۶م کال کې د اداري فساد پر ضد «نړیوال څار سازمان» وویل چې د کانونو سکتور په افغانستان کې له جګړې سره مرسته کوي. پر دې سربیره دا هم ویل شوي چې ځایي زورواکانو د ځينو تړونونو مخه هم نیولې ده.


زموږ له ارشيف څخه:

په سوات کي د زمرد کانونه

زرغونه کوډګره ډبره

ويل کيږي چي د زمردو زرغون رنګ پر کتونکي جادو کوي. که څه هم چي د دغي قيمتي ډبري مينه وال په ټول دنيا کي زيات دي، خو د آسيا په سويل ختيځ لکه سنګاپور او چين کي د دغو ډبرو خوښونکي او رانيونکي بېخي زيات دي.

په سوات کي د زمرد کانونه

د سوونو کورنيو د روزگار منبع

د فضاگټ په سيمه کي د زمردو په کان کي تقريباً څلور سوه مزدوران کار کوي. د کان د خاوند خالد خان په وينا هر کال حکومت ته تقريباً ۱۲ ميليونه روپۍ ورکوي.

په سوات کي د زمرد کانونه

د حکومت بې غوري، لږ ګټه

د عصري ماشينونو او اوزارو د نه شتون له کبله يوازي د کان يوه محدوده برخه تر کار لاندي وي. همدا وجه ده چي حکومت ته هم د دغه کان زياته ګټه نه رسيږي.

په سوات کي د زمرد کانونه

په نړيواله توګه محبوب

د زمردو مينه وال په ټول جهان کي موجود دي. د پاکستان زمرد په نړيواله توګه ډېر ښه بازار لري. خو دا چي حکومت د دغو کانونو مناسب مراقبت نه کوي، نو د سيمي خلکو ته يې هم لږ ګټه رسيږي.

په سوات کي د زمرد کانونه

د طالبانو تر کنترول لاندي

په ۱۹۹۶ کال بند سوي کان باندي په ۲۰۰۵م کال کي طالبانو کنترول تر لاسه کړ. د خصوصي شرکت د خاوند خالد خان په وينا د طالبانو د واکمنۍ پر وخت د دغه کان څېره بالکل بدله او خرابه سوه. د هغه په وينا هره ورځ به د درو او څلورو زرو تر منځ انسانانو دلته کار کاوه او دغه قيمتي ډبري به بيا تر هيواد دباندي لېږدول کېدلې.

په سوات کي د زمرد کانونه

د زمردو کان موندنه

دغه کان په ۱۹۵۸م کال کي د سوات د والي په دوره کي وموندل سو. تر هغه وروسته دغه کان د پرمختيا ادارې ته وسپارل سو. خو دغه کان په ۱۹۹۶م کال بېرته بند سو. تر ۱۵ کاله ځنډ وروسته دغه کان په ۲۰۱۰م کال بېرته پرانستل سو.

په سوات کي د زمرد کانونه

کار، هم مشکل هم خطرناک

حکومت د دغه ډول کانونو په نه مراقبت تورنيږي. د عصري آسانتياوو د نه شتون له کبله په دغو کانونو کی تر اوسه له دوديزو لارو کار اخيستل کيږي. له همدې کبله د کانونو په دغو تونلونو کي کار هم ستونزمن او هم خطرناک وي.

په سوات کي د زمرد کانونه

په لږو پيسو د زمردو خرڅلاو

د سوات د زمردو خامي ډبري د ځايي تجارانو له خوا رانيول کيږي او بيا د پالش او توږني له پاره هندوستان او تايلنډ هيوادونو ته لېږدول کيږي. دا چي د پالش سوي يوې ډبري قيمت څومره وي، په پاکوالي او رنګ پوري يې اړه لري.

په سوات کي د زمرد کانونه

د نړيوال معيار قيمتي ډبري

په سوات کي په لاس راتلونکی زمرد پر نړيوال معيار برابري دي. د خپل ښايسته رنګ او نورو ځانګړتياو له کبله دغه ډبري په ټوله نړۍ کي مينه وال او ښه بازار لري.

په سوات کي د زمرد کانونه

د کار دوديزه او پخوانۍ طريقه

د سوات د فضاگټ سيمي د زمردو د کان پراخوالی تر ۰،۷ ميليونه متر مربع زيات دی. دغه کان په يوه پراخه غرنۍ سيمه کي پروت دی چي پکښي په سوونو متره اوږده تونلونه جوړ سوي دي، چي مزدوران ډبري پکښې ماتوي. د دغه کان تقريبا ټول کارونو په دوديزه ميتودونو سره کيږي.

په سوات کي د زمرد کانونه

د زمردو د چاڼ پروسه

د سوات د زمردو کانونه په نړيواله توګه د دغو ډبرو په سترو کانونو کی شمېرل کيږي. دغه ډبري د خپل رنګ او ستروالي له مخي چاڼ کيږي او د هغه له مخي ورته بيه ټاکل کيږي.

په سوات کي د زمرد کانونه

د ډبرو توږنه

په پاکستان کي د قيمتي ډبرو د توږني او پالش د صنعت د نه شتون له کبله زمرد هندوستان او تايلنډ ته لېږدول کيږي. د قيمتي ډبرو د کارپوه محمد ابراهيم په وینا له همدې کبله د سوات زمردو ته تر ډېره وخته پوري د هند زمرد ويل کيدل.

په سوات کي د زمرد کانونه

د زمردو گېڼې

په عمومي توګه زمرد په زيوراتو او ګېڼو کي استعماليږي. دغه ډبري ډېر وختونه په ګوتميو کي کارول کيږي. نسبتا کوچنۍ ډبري په امېلونو کي هم کارول کيږي.

په سوات کي د زمرد کانونه

زمرد په ګوتمۍ کي

زياتره وخت زمرد په ګوتميو کي کارول کيږي. خو يو وخت د روليکس ساعت جوړولو مشهوري کمپنۍ هم په خپلو ساعتونو کي زمرد کارول.

موږ تعقيب کړئ