ترمپ بیت المقدس د اسرائلیو د پلازمینې په توګه د پیژندلو اعلان وکړ

په سپینه ماڼۍ کې له خبریالانو سره د خبرو پر مهال تر څو ورځني ځنډ وروسته بلاخره ولسمشر ترمپ بیت المقدس د اسرائیلو د پلازمینې په توګه اعلان کړ او حکومت ته یې سپارښتنه وکړه چې سفارت هم دې ښار ته انتقال کړي.

د امریکا ولسمشر دونالد ترمپ د دې اعلان سربیره د امریکا حکومت بیا په ځانګړې توګه د دې هیواد د بهرنیو چارو وزارت ته لارښونه وکړه چې له تل ابیب څخه بیت المقدس ته د امریکا د سفارت د لیږد چارې دې هم پیل کړي. نوموړي په دې خبري ناسته کې همدا راز د بیت المقدس د حالت په هکله د تیرو حکومتونو اقدماتو او د دوی سیاست ته هم اشاره وکړه او زیاته یې کړه چې تیرو حکومتونو د سولې له پاره ځینې اقدامات کړي وو چې پایلې یې نه دي ورکړي.

ترمپ همدا راز زیاته کړه چې چې اوس وخت رسیدلی چې ټول د سولې له پاره کار وکړي او پر نړیوالې سولې یې هم ټینګار وکړ.

نړیوال غبرګونونه

تر دې اعلان وړانډې عرب لیګ، فلسطینیانو او اردن امریکا متحده ایالات بیت المقدس ته د امریکا د سفارت د لیږد له امله ګواښ کړی وو. د فلسطینیانو او اسرائیلو ترمنځ د سولې د تیرو اخبرو اترو په ترڅ کې د دې ښار حالت یو مهم کړکیچن خنډ پاتې شوې.

د امریکا کانگرس په ۱۹۹۵ کال کې پریکړه کړې وه چې په اسرائیلو کې د امریکا متحده ایالاتو سفارت دې بیت المقدس ته ولیږدول شي. خو دغه پریکړه له هغه وخت څخه را په دیخوا د امریکا ټولو ولسمشرانو ځڼدولې او هر شپږ میاشت یې دغه ډول ځنډ ته دوام ورکړی. بیت المقدس ته د امریکا د سفارت لیږدول، په دی معنی گڼل کیږي چې گواکې امریکا بیت المقدس د اسرائیلو د پلازمینی په توگه په رسمیت پیژني، هغه څه چې عربي نړۍ ور سره مخالفت لري.

په عین وخت کې عرب لیګ او فسلطینیانو بیت المقدس ته د امریکا د سفارت له امله متحده ایالاتو ته ګواښ کړی وو او ویلي یې وو چې دې ته ورته یو اقدام به د سولې پخوانۍ خبرې اترې وځنډوي او په دې کړکیچ ځپلې سیمه کې به د زور زیاتیو نوې څپې رامنځ ته کړي.

د تیرې یکشنبې په ناوخته، د اردن د بهرنیو چارو وزیر ایمن سفادي هم یو خبردارۍ خپور کړی. نوموړي ویلي چې هغه دغه مسئله د امریکا د بهرنیو چارو له وزیر ریکس ټیلرسن سره مطرح کړې. نوموړي پر خپل ټویټر پاڼه لیکلي وو چې: «دغه راز یوه پریکړه به د عرب مسلمانې نړۍ په منځ کې غصې راوپاروي، ستونزې به ډیرې او د سولې هڅې له خطر سره مخ کوي.»

په دې لړ کې د آلمان د بهرنیو چارو وزیر سپینې ماڼۍ ته خبرداری ورکړی، چې د اسرائيلو د پلازمېني په توگه د بیت المقدس په رسمیت پيژندل به سیمه ايزي ترینګلتیا ته لا پسې لمن ووهي. د آلمان د بهرنیو چارو وزیر زیګمار ګابریل، د سه شنبې په ورځ امریکا متحدو ایالاتو ته له تل ابیب څخه بیت المقدس ته د دغه هیواد د سفارت د انتقالولو د خطر په هکله خبرداری ورکړی وو.

ګابریل ویلي وو چې «د بیت المقدس د اسرائیل د پلازمینې په توګه په رسمیت پيژندل به کړکیچ آرام نه کړي، بلکې نوره به هم ورته لمن وهي.» هغه یادونه کړې ده چې «دا د هر چا په ګټه ده چې دغه کار تر سره نه شي.»

نړیوالې ټولنې بیت المقدس د اسرائیلو د پلازمینې په توګه او یا د دوی د ځمکني تمایت د بشپړې برخې په توګه لا نه دی پیژندلی کوم چې په ۱۹۶۷م کال کې د شپږ ورځنۍ جګړې په ترڅ کې د اسرائیلو له لورې تر ولکې لاندې راوستل شو.

Israel Jerusalem Panorama

د فلسطین او اسرائلیو د سولې د خبرو له پاره بیت المقدس یوه جنجالي موضوع ده

د بیت المقدس مسله

د بیت المقدس حقوقي موقعیت د اسرائیلیانو او فلسطینانو تر منځ د سولې په پخوانۍ خبرو اترو کې په ځانګړې توګه د حاکمیت ویش او د مقدسو ځایونو د څارنې موضوع په هکله یو له مهمو خنډونو څخه وو. یوه بله لویه موضوع د اردن سیند په لویدیځه غاړه کې د غیر قانوني هستوګنځایونو جوړیدل دي.

خو له دې سره سره هم، اسرائیلي چارواکو د ترمپ له ادارې څخه غوښتي ول چې په دې هکله پریکړه وکړي. د اسرائیلو د دفاع وزیر اویګدور لیبرمن، پر سپینې ماڼۍ غږ کړی وو چې «د تاریخي فرصت» څخه په ګټې اخیستنې سره بیت المقدس د اسرائیل د پلازمینې په توګه وپیژني او هیله یې څرګنده کړې وه چې «د امریکا سفارت په راتلونکي اوونۍ او یا میاشتې کې په بیت المقدس کې وویني.»

اروپا هم اندیښنه څرګنده کړې

د امریکا متحدو ايالاتو دغه وړانديز په اروپا کې له شک او خبرداریو سره مخامخ شوی دی. د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون، د سه شنبې په ورځ ویلي وو چې ترمپ ته یې یاده کړې ده چې د بیت المقدس حقوقي موقعیت د دوو دولتونو د حل لارې په مذاکراتو کې مشخص شي.

د امریکا متحدو ایالاتو د بهرنیو چارو له وزیر ریکس تیلرسن سره د اروپایي اتحادیې د بهرنیو چارو مسوولي فدریکا موګیرني، تر ملاقات وروسته ویلي وو چې هر هغه اقدام چې د سولې د خبرو اترو د بیا پیلیدو هڅې کمزوري کوي «باید په بشپړ ډول ترې ډډه وشي.»

د بیت المقدس د نن او پرون حالت په هکله انځوریز رپوټ زموږ له آرشیف څخه: 

کلتور

د جبل الزیتون یا د زیتونو د غره نننۍ بڼه

سیلانیان د بیت المقدس په زاړه ښار کې د جبل الزیتون له غره څخه د سیمې ښکلې منظرې کتلای شي. د زاړه ښار د دې تپې سلسله په ختيځ او شمالي برخه کې د زیارت له تپې سره نښتې ده. په انځور کې په واضح ډول د زاړه ښار دیوال او د طلايي ګنبدې زیارت لیدل کیږي، کوم چې د اسلام په تاریخ کې تر ټولو پخوانی مقدس ځای دی. په نورو ژبو کې دغې تپې ته د زیتونو غر له دې امله وايي چې پر دې تپه د زیتونو ډېري وني ولاړي وې.

کلتور

د جبل الزیتون پخوانۍ بڼه

کابو۵۰ کاله مخکې حالت په بشپړه توګه توپیر درلود. په دې انځور کې چې د ۱۹۶۷م کال د جون میاشتې پر ۷ نیټه ثبت شوی د بیت المقدس او د دیوال ځای ته په کتو دا واضح ده چې دغه انځور د جبل الزیتون په تپه کې اخیستل شوی. د شپږ ورځنۍ جګړې پرمهال د زیتونو غر د سرتیرو يوه پوسته وه.

کلتور

د مسجد القصی نننۍ بڼه

تر مکې مکرمې او مدینې منورې وروسته، مسجد القصی چې د بیت المقدس په زاړه ښار کې موقعیت لري د اسلام دریم مقدس ځای ګڼل کیږي. دغه مسجد د یهودانو له پاره مقدس ځای ګڼل کیږي. له ۱۹۶۷م کال راهیسې اسرائیل د دې سیمې د امنیت مسئولیت پر غاړه لري.

کلتور

د مسجد القصی پخوانۍ بڼه

مسجد القصی د دې ښار تر ټولو ستر مسجد دی او لغوي معنی یې د عبادت له پاره لیري ځای دی. د دې مسجد د رغونې چاري۸۰۰ کاله مخکې پای ته رسیدلي. دغه ستر مسجد چې له څو کوچنیو مقدسو ځایونو، باغ او فوارو سره جوړ دی، د اسلام مقدس او سپیڅلې ځای گڼل کيږي. د جومات په دننه کې اوه کتاره جوړي شوي چې ټولټال ۴۰۰۰ عبادت کوونکي پکې ځایدلای شي.

کلتور

باب العمود یا ولاړه دروازه

دغه ولاړه دروازه د بیت المقدس عیسوي او عرب توکم سره بیلوي. د دروازې تر تیریدو وروسته کوچنۍ عربي بازار د خلکو ګڼه ګوڼه ډیره کړې. سربیره پر دې، د بیت المقدس د شمالي دروازې دغه سیمه له کلونو راهیسې د فلسطنیانو د بریدونو ځای ګڼل کیږي.

کلتور

پخوانۍ باب العمود یا ولاړه دروازه

باب العمود چې د دمشق یا سوریې دروازه هم ورته وايي له دې امله هم ډیره مشهوره ده چې په ۱۶م قرن کې د عثماني خلافت له خوا په دېوال کې جوړه سوې دغه دروازه د سوریې او دمشق د تګ را تګ لار وه. د موټرو او خلکو له ګڼه ګوڼې پرته په دې انځور کې چې په ۱۹۶۷م کال کې اخیستل شوی ډیر توپیر نه دی راغلی.

کلتور

د زاړه ښار اوسنۍ بڼه

دغه زوړ ښار د سلطان سلیمان په دوران کې د ۱۵۳۵ او ۱۵۳۸م کلونو ترمنځ جوړ شوی. په ۱۹۸۱م کال کې دغه زوړ او تاریخې ښار د ملګرو ملتونو د تاریخې ځایونو یا یونیسکو کې هم د نړۍ د تاریخې سیمو په توګه ثبت شوی دی.

کلتور

د زاړه ښار پخوانۍ بڼه

ځیني شیان بدلون نه مومي. د دغه انځور تر اخیستلو کابو۵۰ کاله وروسته هم هلکان په دې سیمه کې ګرځي. دوی په لاس پخې شوي ډوډۍ او نور خوراکي توکي پلوري.