داعش په افریقا کي د پراخیدو په حال کي دی

په افریقا کي د القاعدې شبکې ترڅنگ اوس د داعش فعاليتونه هم پر پراخېدو دي. له دغي تروريستي ډلي سره مبارزه هم اسانه نه ده او څو بعدي بڼه لري. د هغوی پرضد مبارزه کي یوازي پوځي وسایل هم کفایت نه کوي.

د فرانسې جمهوررئيس امانویل ماکرون تر کریسمس اختر دمخه په نایجر کې د سفر پرمهال له ترهگرۍ سره د مبارزې په برخه کي د لاسته راوړونو په باب واضح الفاظ استعمال کړل او ویې ویل چي «جنگ تر اوسه پوري گټل سوی نه دی، ځکه نو په راتلونکو میاشتو کي تر ټولو دمخه موږ پر ترهگرو باندي، زموږ د قواوو ښکاره کامیابي غواړو».

خو نه یوازي په نایجر، بلکي د سیمي په نورو هيوادو کي هم ډیري برياوي نه دي تر لاسه سوي. په چاد، مالي او نایجر کي له کلونو راهیسي افراطي اسلامي ډلو پرمختگونه کړي دي او په همدغو ټولو سیمو کي داسي اټکل نه کیږي چي پر هغوی دي بریالیتوب حاصل او ایډیالوژي يې کمزورې او بې اغېزې سي. خصوصأ بیا فرانسوي او نورو غربي قواوو د محلي امنیتي قواوو سره په گډه باید ډیر کوښښ کړی وای چي جهادي سازمانونه تر کنټرول و نه وځي.

داعش غواړي په افریقا کي خپل حضور پراخ کړي

په همدې دلیل ماکرون د شپږو میاشتو یو زماني جدول تعین کړی دی. ځکه تر هغه وروسته چي داعش په سوریه او عراق کي د خپل حاکمیت ډیري سيمي له لاسه ورکړې، اوس کوښښ کوي چي خپلي ناکامۍ بل ځای جبران کړي. له هغې جملې څخه په غربي افریقا کي.

داچي د داعش جنگیالي څومره خطرناک او په څومره قوت سره عمل کوي، په چاد کي ښکاره سوه، چيري چي ماکرون اوس د هغوی پرضد د لا ډیري مبارزې غوښتنه کوي. هلته د اکتوبر مياشتي په سرکي له مالي سره په سرحد کي امریکايي پوځ له نایجري ځواکونو سره یوځای له داعش جنگیالیو سره مخامخ سول چي پکښي څلور امریکايي او پنځه نایجري عسکر ووژل سول.

تر دغي حملې وروسته امریکايي جنرال جوزیف دون فورد د داعش د افریقا د احتمالي ستراتیژۍ په ارتباط ولیکلي چي «داعش (اسلامي دولت) غواړي په افریقا کي خپل حضور پراخ کړي.» امریکايي سناتور لینزي گراهام هم عین اظهارت وکړل او ویې ویل، چي «جنگ بدلون مومي او موږ به په افریقا کي ډیر پوځي عملیات مشاهده کړو».

همداوس هم امریکایانو په افریقا کي له جهادي سازمانو سره د مبارزې په خاطر۱۳۰۰پوځي پرسونل او فرانسويانو بيا حتی۴۰۰۰ کسان مستقر کړي دي. له بلي خوا د سعودي عربستان په مشرتوب پیسې ورکوونکو هیوادو تراوسه پوري۳۰۰ ميلیونه یورو راټولي کړي دي، څو دغه عملیات په تمویل سي.

«مالي زموږ افغانستان دی»

داچي پیسې او ځواکونه به کفایت وکړي، څو په سیمه کي د جهادي سازمانو د پراخیدو مخنیوی وسي او یا دي حتی هغوی شاتگ ته مجبوره او کمزوره کړي؟ تر اوسه لا معلومه نه ده. په نوامبر مياشت کي د منځني ختیځ او افریقا تحلیلونکي کریستوف ایاد فرانسوۍ ورځپاڼي «له موند» ته ولیکل چي «مالي زموږ افغانستان دی» د ده په خبره په دغو دواړو هیوادو کي حالت یو ډول انکشاف پیدا کوی: یعني داچي اول نظامي کامیابي، وروسته د بیا رغوني پروگرام  ناکامه کیدل او بلاخره تدریجي نوی پراخ سوی مقاومت چي تر لومړي مقاومت په ډیر سیاسي مهارت او بې رحمۍ سره پرمخ بیول کیږي.

په نتیجه کي د وخت په تیریدو سره دغربي قواوو فعالیتونه او همکاري راکمیږي او پر محلي قواوو او ملگرو باندي یې اعتماد ورځ په ورځ کمزوری کیږي. له بلي خوا بیا محلي امنیتي قواوي او چارواکي احساس کوي چي د غربي قواوو له خوا یوه طرف ته ټیله کیږي.

کريستين کنايپ/ق.ن

زموږ له ارشيف څخه:

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش څنګه رامنځته شو؟

«اسلامي دولت» یا داعش له القاعدې څخه جلا شوې یوه تروریستي ډله بلل کیږي. داعش د سني مذهبه سخت دریځه نظریې پيروي کوي. په ۲۰۰۳ کال کې پر عراق د امریکا تر برید وروسته ابوبکر البغدادي د دغې ډلې بنسټ کیښود. دغه ډله په سوریې، عراق او نورو سیمو کې په اصطلاح «خلافت» رامنځته کول غواړي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش په کوم ځای کې فعاله دی؟

ویل کیږي چې داعش په اتلسو مختلفو هیوادونو کې فعاله دی. دغې ډلې د عراق او سوریې مختلفې برخې تر خپل کنترول لاندی راوستلې وې او خپل د عراق الرقه ښار یې په اصطلاح خپله پلازمېنه نومولې وه. د ۲۰۱۵ کال له جنورۍ میاشتې راهیسې دغه ډله په مختلفو سیمو کې له ماتې سره مخامخ شوې ده.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

څوک د داعش پر وړاندې جنګیږي؟

مختلفې ډلې د داعش پر وړاندې د جګړې په حال کې دي. د امریکا متحده ایالاتو په مشرۍ د پنځو هیوادونو پوځي ائتلاف د دغې ډلې پر جنګیالیو هوایې بریدونه کوي. په دغه اتحاد کې عربي هیوادونه هم شامل دي. روسیه هم د سوریې د ولسمشر په ملاتړ د داعش پر وړاندې هوایې عملیات ترسره کوي په داسې حال کې چې پلي ځواکونه د پيشمرګه و په ملاتړ په ځمکنیو عملیاتو بوخت دي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش له کومې پيسې ترلاسه کوي؟

دغه ډله په غیرقانوني توګه د تیل او ګازو د پلور له لارې ځان تمویلوي. په سوریه کې د تیلو درلودونکي یوه لویه سیمه اوس هم د دغې ډلې تر کنترول لاندی ده. خو د امریکا په مشرۍ ائتلاف د دغو هدفونو په نښه کولو مشغول دی. دغه ډله د چور او چپاول او قیمتي تاریخي آثارو د پلورلو له درکه هم پيسې ترلاسه کوي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

داعش پر کومو ځایونو بریدونه کړي دي؟

داعش د نړۍ په مختلفو برخو کې د بریدونو مسئولیت په غاړه اخیستې دی. دغې ډلې تر ټولو خونړی برید د عراق په پلازمېنه بغداد کې کړی وو چې په پایله کې یې لږ تر لږه ۲۰۰ تنه مړه او په سلګونو نور ټپیان شوي ول. داعش هڅه کوي داسې کسان هم بریدونو ته وهڅوي چې له دغې ډلې سره په مستقیم ډول هیڅ ډول ارتباط نه لري. په اروپا کې هم د یو شمیر بریدونو پړه پر داعش ور اچول کیږي.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

د داعش تګلاره؟

دغه ډله د خپل ځواکمنتیا له پاره له مختلفو طریقو کار اخلي. د داعش جنګیالیو په سوریې او عراق کې چور او چپاول وکړ او ډیر شمیر لرغوني آثار یې ویجاړ او ولوټل، څو په دې توګه د دغه هیواد کلتور تباه او په راتلونکي کې د سیلانیانو د ورتګ څخه مخنیوي شوی وي. دغې ډلې د مختلفو مذهبي اقلیتونو ښځې د وینځو په توګه ونیولې او له ټولنیزو رسنیو څخه یې د خپلو تبلیغاتو له پاره استفاده وکړه.

داعش څنګه رامنځ ته شو؟ يوه لنډه انځوريزه تاريخچه

‍د سوریې او عراق جګړو څومره خلک زیان من کړي دي؟

د سوریې د شخړې له امله نږدې ۶ میلیونه خلک بې کوره شوي دي. په دوی کې ډیري خلکو په ګاونډیو هیوادونو لبنان، اردون او ترکیې کې پنا ترلاسه کړې. په سلګونه زره سوریایې مهاجر د یوه آرامه ژوند له پاره اروپا ته هم مهاجر شوي دي. همدارنګه د اټکلونو له مخې په عراق کې ۳ میلیونه انسانان په خپل هیواد کې در په دره شوي دي.

موږ تعقيب کړئ