د بيت المقدس په تړاو تقريبا ټول د ترمپ مخالف دي

دونالد ترمپ بيت المقدس د اسرائيلو د پلازمېني په توګه په رسميت وپېژاند. د هغه له دې پريکړي سره زياتو هيوادونو خپل نه تفاهم اعلان کړی. د غم او غوسې له کبله د تاوتريخوالي اندېښنې سته.

د فلسطين له اړخه غبرګون چټګ وو. د فلسطين د خپلواکمني ادارې مشر محمود عباس په خپل غبرګون کي پر امريکا متحدو ايالاتو تور ولګاوه چي په منځني ختيځ کي د منځګړيتوب له پاره يې خپله وړتيا له لاسه ورکړه. د عباس په وينا د امريکا دغه کړه وړه اسرائيل دې ته تشويقوي چي د «سيمو د نيولو، مېشتځايونو جوړولو او ايتنيکي تصفيې سياست» مديريت کړي. هغه زياته کړې ده چي د ترمپ دغه پريکړه د هغو افراطيانو د لېوالتياو په ګټه ده، چي غواړي دغه بحران په يوه «ديني جګړه» بدل کړي.

د امريکا ولسمشر دونالد ترمپ پريکړه کړې چي بيت المقدس د اسرائيلو د پلازمېني په توگه په رسميت پېژندلې. دغي پريکړي په نړۍ کي سخت بحثونه راپورته کړي. پتېيل سوې ده چي په لنډه موده کي به د امريکا متحدو ايالاتو سفارت له تل ابيب څخه بيت المقدس ته انتقال سي. د فلسطينيانو مشر مرکچي صايب عريقات پر امریکا تور لګولی دی چي په دغه فيصله کي يې «د دوو دولتونو د حل ټول چانسونه له منځه وړي دي».

Deutschland Palästinenserpräsident Abbas in Berlin

محمود عباس


د فلسطين توندلاري سازمان حماس د ترمپ پر اعلان سختي نيوکي کړي دي. د دغه سازمان مشر اسمعيل هنيه ويلي چي «د فلسطين ولس د هغوی د احساساتو او مقدساتو د نه په پام کي نيولو له پاره د وړ غبرګون چل زده دی». خو د حماس نورو غړو په کم اعتدال سره خپل غبرګون ښودلی لکه د ياد سازمان يو بل مشر احمد بحار چي ويلي چي د ترمپ فيصله په اصل کي د «جګړې اعلان» دی.

«ناآرامۍ او ناقرارۍ»

د ترمپ د پريکړي پرضد په غزه کي سمدلاسه احتجاجونه وسول چي پکښي د امريکا متحدو ايالاتو او اسرائيل بيرغونو ته اورونه واچول سول. په عيني حال کي د عمومي اعتصاب اعلان هم سوی دی.

Palästina Gaza Proteste

په غزه کي په غوسه احتجاج کوونکي

حتي د امريکا ملګرو هم د ترمپ پر فيصلې نيوکي کړي دي. قطر ويلي دي چي له تل ابيب څخه بيت المقدس ته د امريکايي سفارت د انتقال فيصله په اصل کي «په خطرناکه توګه د وضعې د خرابېدو او د ټولو هغو کسانو د مرګ فيصله ده، چي سوله غواړي».

سعودي عربستان د دغي پريکړي له نتايجو څخه خبرداری ورکړی دی. رياض ويلي دي چي د اسرائيلو د پلازمېني په توګه د بيت المقدس په رسميت پېژندل د ټولو مسلمانانو پارونه ده. ويل سوي دي چي د دونالد ترمپ دغه پريکړه غيرعادلانه او غير مسئولانه ده. د سعودي شاهي کورنۍ ويلي دي چي د سولي پروسې د پرمختگ د هڅو له پاره دا يو لوی پر شا گام دی. له امريکا متحدو ايالاتو څخه غوښتل سوي دي چي پريکړه بدله کړي. سعودي عربستان زياته کړې ده چي له تل ابيب څخه بيت المقدس ته د امريکا د سفارت د لېږد فيصله به «خطرناکي پايلي» ولري. د ځينو له پاره سعودي عربستان هغه هیواد دی چي کولای سي په منځني ختيځ کي تفاهم ممکن کړي.

د عرب ليګ سازمان د ترمپ د فيصلې په اړه يوه بېړنۍ غونډه د شنبې د ورځي (د ۲۰۱۷ کال د دسامبر ۹مه نېټه) له پاره رابللې ده. ويل سوي چي دغه غونډه د اُردن او فلسطينيانو د غوښتنې له کبله رابلل سوې ده.

ايران هم د تاوتریخوالي د نوي حلقې څخه خبرداری ورکړی دی. ايران ويلي چي د دوو دولتونو د حل موضوع «له اوله سره يو سياسي سراب» وو چي د ترمپ په دغه فيصله اوس له منځه تللې. د ايران د بهرنيو چارو وزارت په خپله اعلاميه کي ويلي چي د ترمپ دغه فيصله به د نوي انتفاضه او د لا زيات افراطيت او تاوتریخوالي سبب سي.

مېرکل فاصله نيولې

د آلمان صدراعظمې انګلا ميرکل د دونالد ترمپ له دغې فيصلې څخه فاصله نيولې ده. د آلمان د حکومت وياند شټېفن زايبرټ په ټويټر کي ليکلي: «د آلمان حکومت د دغي پرېکړي ملاتړ نه کوي، ځکه چي د بيت المقدس برخليک بايد د دوو دولتونو حل نومي پلان له مخي پرې خبري وسي.» د آلمان د بهرنيو چارو وزير زيګمار ګابريل ويلي چي په دغه فيصله کي يو لوی ګواښ پټ دی او دا چي دغه فيصله «پر اور د تيلو اچولو» په څېر ده. د ګابريل په وينا تر مخه لا د منځني ختيځ وضعه مشکله وه او ښايي د فلسطينيانو او اسرائيلو تر منځ بحران لا زيات ستر سي.

موګيريني:«آرام او محتاط»

اروپايي اتحاديې هم د دونلد ترمپ د پرېکړي له کبله اندېښنه ښودلې ده. دغه ټولنه اندېښنه لري چي د دغي پريکړي پايلي د سولي پروسه اغېزمنه کړي. د دغې اتحاديې د بهرنيو چارو مسؤلې فېدريکا موګيريني ويلي: «اروپايي اتحاديه په سيمه کي او دباندي پر ټولو اړونده اړخونو د آرام او محتاط پاتېدو ږغ کوي، تر څو د وضعې د خرابېدو مخه ونيول سي.» موګيريني زياته کړې چي اروپايي اتحاديه اوس هم د هغه نړيوال تفاهم احترام کوي چي له مخي يې د بيت المقدس موقف د دوو دولتونو له حل سره تړلی دی.

د ترکيې حکومت د «امریکا د حکومت غېرمسؤلانه دريځ» غندلی دی. زياته سوې چي دغه فيصله به د سيمي ټيکاؤ او ثبات او امن ته منفي پايلي ولري. په دې ترڅ کي د امريکا پر متحدو ايالاتو ږغ سوی چي خپله «غلطه فيصله» دي بېرته واخلي. د دې څخه تر مخه ترکي ولسمشر رجب طيب اردوغان اسرائيل ته د سفارتي اړيکو د شلولو ګواښ کړی ؤ او ويلي يې ول: «ښاغلی ترمپ، بيت المقدس د مسلمانانو له پاره يوه سره کرښه ده.»

د امنيت شورا له پاره موضوع

په آسيا کي هم د امريکا متحدو ايالاتو له لوري يو جانبه فيصلې اندېښنې راپارولي دي. په دې ترڅ کي چين له دې اندېښنه لري چي په نژدې ختيځ کي به تشنج زيات سي. د چين د بهرنيو چارو وزارت وياند ګيګ شوانګ ويلي چي ټول دي په سيمه کي د سولې او آرامۍ له پاره کار وکړي، او د نوو دښمنيو له رامنځ ته کولو څخه دي ځان وساتي.

د روسيې حکومت هم ورته غبرګون ښودلی دی. په دې ترڅ کي ويل سوي چي د اسرائيلو د پلازمېني په توګه د بيت المقدس منل کېدل به د اسرائيلو او فلسطينيانو تر منځ بحران لا توند کړي.

د ملګرو ملتونو امنيت شورا د جمعې په ورځ د واشنګټن د فيصلې پر موضوع يوه بېړنۍ غونډه لري. د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونيو ګوتېرس د دوو دولتونو پر حل ټينګار کړی دی. هغه په نيويارک کي وويل چي د دې له پاره بديل پلان نه سته.

په امريکا کي دننه تنقيدونه

په امريکا متحدو ايالاتو کي هم کارپوهانو د ترمپ د فيصلې په وړاندي مثبت غبرګونونه نه دي ښودلي. په دې ترڅ کي د امريکا پخواني دپلومات نيکلس برنس ويلي: «د بيت المقدس په تړاو د ترمپ فيصله به د امريکا متحدو ايالاتو اعتبار زيانمن کړي او په اسلامي نړۍ کي به د غوسې سبب سي او زموږ خپل دپلوماتان به له ګواښ سره مخامخ کړي.» دغه دپلومات د ترمپ فيصله «په لوړه اندازه غير معقوله» بللې ده.

Jerusalem US-Präsident Trump Benjamin Netanjahu

ډونلډ ټرمپ او بنيامين نتنياهو

په اسرائيل کي خوښۍ

د اسرائيل لومړي وزير بنيامين نتنياهو پر نورو دولتونو ږغ کړی دی چي د امریکا متحدو ايالاتو په شان دي خپل سفارتونه بيت المقدس ته انتقال کړي. نوموړي زياته کړې: «د ولسمشر فيصله د سولې پر لوري يو مهم ګام دی، ځکه ترڅو چي بيت المقدس د اسرائيلو پلازمېنه نه سي، سوله نه سته».

د اسرائيلو ولسمشرۍ ريولين رېفن ويلي: «اوس چي موږ د اسرائيلي دولت۷۰يمي کليزي ته نژدې کيږو، تر دې به بله وړ او ښکلې ډالۍ نه سته.»

د يهوديانو نړيوالې کنګرې د ترمپ فيصله ستايلې ده. د دغې کنګرې رئيس رونالد لاودر په نيويارک کي ويلي دي: «موږ هيله لرو چي دغه به په منځني ختيځ کي د سولې او ټيکاو پر لور يو گام سي.»

A.A/N.Z (afp,dpa,epd,rtr)

زموږ له ارشيف څخه:

کلتور

د جبل الزیتون یا د زیتونو د غره نننۍ بڼه

سیلانیان د بیت المقدس په زاړه ښار کې د جبل الزیتون له غره څخه د سیمې ښکلې منظرې کتلای شي. د زاړه ښار د دې تپې سلسله په ختيځ او شمالي برخه کې د زیارت له تپې سره نښتې ده. په انځور کې په واضح ډول د زاړه ښار دیوال او د طلايي ګنبدې زیارت لیدل کیږي، کوم چې د اسلام په تاریخ کې تر ټولو پخوانی مقدس ځای دی. په نورو ژبو کې دغې تپې ته د زیتونو غر له دې امله وايي چې پر دې تپه د زیتونو ډېري وني ولاړي وې.

کلتور

د جبل الزیتون پخوانۍ بڼه

کابو۵۰ کاله مخکې حالت په بشپړه توګه توپیر درلود. په دې انځور کې چې د ۱۹۶۷م کال د جون میاشتې پر ۷ نیټه ثبت شوی د بیت المقدس او د دیوال ځای ته په کتو دا واضح ده چې دغه انځور د جبل الزیتون په تپه کې اخیستل شوی. د شپږ ورځنۍ جګړې پرمهال د زیتونو غر د سرتیرو يوه پوسته وه.

کلتور

د مسجد القصی نننۍ بڼه

تر مکې مکرمې او مدینې منورې وروسته، مسجد القصی چې د بیت المقدس په زاړه ښار کې موقعیت لري د اسلام دریم مقدس ځای ګڼل کیږي. دغه مسجد د یهودانو له پاره مقدس ځای ګڼل کیږي. له ۱۹۶۷م کال راهیسې اسرائیل د دې سیمې د امنیت مسئولیت پر غاړه لري.

کلتور

د مسجد القصی پخوانۍ بڼه

مسجد القصی د دې ښار تر ټولو ستر مسجد دی او لغوي معنی یې د عبادت له پاره لیري ځای دی. د دې مسجد د رغونې چاري۸۰۰ کاله مخکې پای ته رسیدلي. دغه ستر مسجد چې له څو کوچنیو مقدسو ځایونو، باغ او فوارو سره جوړ دی، د اسلام مقدس او سپیڅلې ځای گڼل کيږي. د جومات په دننه کې اوه کتاره جوړي شوي چې ټولټال ۴۰۰۰ عبادت کوونکي پکې ځایدلای شي.

کلتور

باب العمود یا ولاړه دروازه

دغه ولاړه دروازه د بیت المقدس عیسوي او عرب توکم سره بیلوي. د دروازې تر تیریدو وروسته کوچنۍ عربي بازار د خلکو ګڼه ګوڼه ډیره کړې. سربیره پر دې، د بیت المقدس د شمالي دروازې دغه سیمه له کلونو راهیسې د فلسطنیانو د بریدونو ځای ګڼل کیږي.

کلتور

پخوانۍ باب العمود یا ولاړه دروازه

باب العمود چې د دمشق یا سوریې دروازه هم ورته وايي له دې امله هم ډیره مشهوره ده چې په ۱۶م قرن کې د عثماني خلافت له خوا په دېوال کې جوړه سوې دغه دروازه د سوریې او دمشق د تګ را تګ لار وه. د موټرو او خلکو له ګڼه ګوڼې پرته په دې انځور کې چې په ۱۹۶۷م کال کې اخیستل شوی ډیر توپیر نه دی راغلی.

کلتور

د زاړه ښار اوسنۍ بڼه

دغه زوړ ښار د سلطان سلیمان په دوران کې د ۱۵۳۵ او ۱۵۳۸م کلونو ترمنځ جوړ شوی. په ۱۹۸۱م کال کې دغه زوړ او تاریخې ښار د ملګرو ملتونو د تاریخې ځایونو یا یونیسکو کې هم د نړۍ د تاریخې سیمو په توګه ثبت شوی دی.

کلتور

د زاړه ښار پخوانۍ بڼه

ځیني شیان بدلون نه مومي. د دغه انځور تر اخیستلو کابو۵۰ کاله وروسته هم هلکان په دې سیمه کې ګرځي. دوی په لاس پخې شوي ډوډۍ او نور خوراکي توکي پلوري.