د نوبل د سولي سږنۍ جایزه د کولمبیا ولسشمر وگټله

د نوبل د جایزو هيئت اعلان وکړ چې د ۲۰۱۶م کال د نوبل د سولې جایزه د کولمبیا ولسمشر، خوان مانوئل سانتوس، ته په خپل هیواد کې د سولې د هڅو په خاطر ورکول کیږي.

د ناروې په پلازمېنه اوسلو کې د نوبل د جایزو کمیتې نن (جمعه د ۲۰۱۶م کال د اوکتوبر۷مه) اعلان وکړ چې د کولمبیا ولسمشر خوان مانوئل سانتوس، ته چې «ټینگه اراده لري په خپل هیواد کې څه د پاسه ۵۰ کلنې کورنې جگړې ته د پاي تکې کیږدي» د نوبل د سولې جایزه ورکوله کیږي.

نوموړې کمیتې په خپله وینا پاڼه کې ويلي دي: «ولسمشر سانتوس د هغو خبرو اترو نوښت وکړ چې په نتیجه کې یې د کولمبیا د حکومت او د «فارک» د یاغیانو تر منځ د سولي یو تړون لاس لیک شوو. هغه له پیل څخه اراده لرله چې د سولې خبري اتري یوې نتېجې ته ورسوي.»

«فارک»  د «کولمبیا د انقلابي وسله وال ځواکونو» د هسپانوي ژبه مخفف دي. دغو ځواکونو له کابو نیمې پیړې راهيسي د حکومت پرضد جگړه وکړه. له څو کلونو راهيسي د هغوی او حکومت ترمنځ د سولې خبري اتري وشوې چې څو ورځي مخکي يې ترمنځ د سولې تړون لاس لیک شوو.

د نوبل جایزې کمیتې  یادونه وکړه چې دغه ستره نړیواله جایزه په عین وخت کې د کولمبیا خلکو ته د درناوي معنا لري چې په سوله کې يې پراخه ونډه واخیستله. دغه راز دا جایزه د جگړې د بی شمېره قربانیانو د استازو څخه همه د درناوي په خاطر ده چې د خپلو درد او رنځ سره سره یې دغې سولې ته هرکلی ووایه.

د کولمبیا کورنۍ جگړه د عصري زمانې یوه ډيره خونړۍ او اوږده جگړه وه چې په نتیجه یې ۲۲۰ زرو کولمبیایانو خپل ژوند له لاسه ورکړ او څه د پاسه شپږ ميلیونه خلک  له خپلو کورونو او تاټوبو څخه بې ځایه شول.

د کولمبیا واکمن ولسمشر، سانتوس اعلان کړی چې د تیرې یکشنبی په ورځ  په یوه ټولپوښتنه کې له «فارک» سره د سولي تړون د ردولو سره سره، هغه به له خپلې ټینگې ارادې چې په خپل هیواد کې د جگړې ټغر ټول کړي، هیڅکله مخ وا نه اړوي. 

د نوبل د سولې سږنې جایزې ته په ټولیزه توگه ۳۷۶ کسان نومول شوي ول.

دغه جایزه تقریباً۹۳۰ زره ډالر ارزښت لري چې بنسټ یې د سویډني صنعتگر او د داینمیت مخترع «الفرد نوبل» له خوا ایښودل شوی دی. په همدې وجه د سولۍ او دغه راز د مدني ژوند او علمي څېړنو په اړه  دغه جایزې ټولې د «نوبل» په نامه یادیږي.

تیر کال د نوبل د سولي جايزه د تونس د ملي دیالوگ څلور اړخیزې ډلې یعنې د صنفي اتحادیو، کارگري سازمانونو، بشري حقونو ډلو او مدافع وکيلانو ته ورکړل شوه.

اړوند مطالب

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

د کیمیا په برخه کې د نوبل سږنۍ جایزه امریکایي څیړونکو مارتین کارپلوس، مایکل لیویت او اریه وارشیل ته ورکړل شوه. دغو کسانو د داسې قوي پروگرامونو د بنسټونو د ایښودو له کبله دغه معتبره جایزه ترلاسه کړې ده چې د پیچلو کیمیاوي پروسو د درکولو په برخه کې مرسته کولای شي. د نوبل جایزې کمیټې ویلي دي چې داسي کمپیوتري مودلونه چې ریښتیني وضعیتونه انځوروي د کیمیا په برخه کې په ډیرو پرمختگونو کې مهم ثابت شوي دي.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

والتر گیلبرت او فرید سنگر د انسان د جوړښت په اړه څیړنې وکړې. د هغوی د څیړنو له مخې اوس دا ثابته شوې ده چې انسا له درې میلیارده اجزاو او ۲۰۰۰۰ جنونو څخه جوړ شوی دی. دغو دواړو کسانو ته په ۱۹۸۰ کال کې د نوبل جایزه ورکړل شوه.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

د نړۍ تر ټولو مهمه کیمیاوي معادله په ځنگلونو کې ترسره کیږي. بوټي، ونې، بکترتیا او فتوسنتزونه د لومړی د روڼا په مرسته کاربن دای اکساید په اکسیجن باندې بدلوي. رابرت هیوبر، هارتموت میکل، او یوهان دیزنهوفر د دغې معادلې د میخانیکیت په اړه څیړنې وکړې او په ۱۹۸۸ کال کې یې د نوبل جایزه ترلاسه کړه.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

د MRI یو ماشین کولای شي چې د انسان د زړه، مغز او هډوکو انځورونه واخلي او په دې ترتیب سره ډاکټرانو ته د تومورونو او ناروغیو د ښه تشخیصولو امکان ورکړي. دغه ماشین د «هسته وي مقناطیسي غږیز انځور» اخیستنې سیستم پر اساس کار کوي. په ۱۹۹۱ کال کې د دغه سیستم په اړه د څیړنو له کبله ریچارد ایرنست ته د نوبل جایزه ورکړل شوه.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

د اوزون پرده ځمکې ته د مضرو وړانگو د رسیدو مخه نیسي. په ۱۹۹۵ کال کې پاول کروتزین، ماریو مولینا او شیرود راولند ته د نوبل جایزه ورکړل شوه. دغه څیړونکو هغه عوامل څرگند کړي ول چې د اوزون د پردې د ویجاړیدو لامل گرځي.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

د فولرن ساختمان د قوټبال یوه توپ ته ورته شکل لري. په دې روش کې د کاربن ۶۰ اتومه د فوټبال د یوه توپ د بیلابیلو برخو په شکل سره راټولیږي. په ۱‍۹۹۶ کال کې رابرت کورل او ریچارد سمالي د فولرن د ترکیب د تشریح کولو له کبله د نوبل جایزه ترلاسه کړه.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

آدنوزین تریفسفات زموږ د حجرو له پاره دومره ډیر ارزښت لري لکه زموږ له پاره چي سکاره، شمال او بریښنا لري. له دې انرژۍ پرته موږ ان نه شوای کولای چې خپلي عضلې وخځوو. سر جان والکر په ۱۹۹۷ کال له دې کبله دغه جایزه وګټله چې دا خبره یې تشریح کړه چې د انسان په حجره کې آدنوزین تریفسفات څرنګه تولیدیږي.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

لکه څرنګه چې د اوبو نلونه زموږ کورونو ته پاکې اوبه رسوي او ناپاکه اوبه بیرته دباندي باسي، زموږ د بدن د اوبو رسولو سیستم هم په ورته ډول فعالیت کوي. پیتر اګرې په ۲۰۰۳ کال کې د هغو پروتینونو د کشفولو له کبله د نوبل جایزه ترلاسه کړه چې د انسان په بدن کې د اوبو جریان تنظیموي. هغه دغه څیړنه په ۱۹۸۸ کال کې کړې وه.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

رابرت ګروبس، ریچارد شروک او یاویس چاوین په ۲۰۰۵ کال کې د په اصطلاح زرغونې کیمیا له کبله د نوبل جایزه ترلاسه کړه. هغوی له موجوده طبعي اجزاو څخه د نورو کیمیاوي موادو د جوړولو ډیره ښه لاره وموندله.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

دغه سمندري ستوری اکواریا ویکتوریا نومیږي چې د شنو نور لورونکو پوتینونو څخه یې په ډیرو پیالوژیکي معادلو کې کار اخیستل کیږي. د دغه تخنیک د پیژندلو له کبله مارتین چالفي په ۲۰۰۸ کال کې د نوبل جایزه ترلاسه کړه.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

ادا یونات او وینکترامن په ۲۰۰۹ کال کې د ریبوزمونو په اړه د خپلو څیړنو له کبله د نوبل جایزه ترلاسه کړه.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

دان شیختمن په ۲۰۱۱ کال کې د شبه کریستالو د کشفولو له کبله د نوبل جایزه وګټله.

د کیمیا په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي اعلان شول

د انسان به بدن کې په میلیاردونو «اخیستونکي» موجود دي. هغوی د هرې حجرې په اطراف کې هم موندل کیدای شي. د اخیستونکو په مرسته حجرې کولای شي چې حرکت وکړي، خپل چاپیریان درک کړي او له نورو حجرو سره اړیکه ټینګه کړي. امریکایي برین کوبیلکا او رابرت لیفکویتز په ۲۰۱۲ کال کې د اخیستونکو په اړه د څیړنو له کبله د نوبل جایزه ترلاسه کړه.

نور مضمونونه

موږ تعقيب کړئ