ځينې ازبکان ولې تندلارۍ ته مخه کوي؟

د کار د کمښت او د ورځني ژوند د سخت کنترول له کبله، په ميليونو ازبکانو په وروسيو کلونو کې ازبکستان پرېښی او نورو هېوادونو ته يې مخه کړې ده. په سلګونو ازبکان په منځني ختيځ کې له «اسلامي دولت» يا داعش سره يو ځای شوي هم دي.

سيف الله سايپف يعنې هغه ازبک کډوال چې ورباندې د سه شنبې په ورځ په نيو يارک کې د لارۍ په واسطه د اتو تنو د وژلو تور پورې شوی دی، کېدای شي دغې لارې يعنې تندلارۍ ته هغه مهال مخه کړې وي چې په لويديځ کې د خپل ژوند پر مهال له مشکلاتو سره مخامخ شو.

د امريکا متحده آيالاتو د پوليسو په حواله دغه ۲۹ کلن سړي د انترنېټ له طريقه د اسلامي دولت لارښوونې تعقيبولې مخکې له دې چې بريد تر سره کړي. سايپف لږ تر لږه څلورم مرګونی داسې بريد تر سره کړی دی چې سږ کال د يوه ازبک الاصله کس يا د ازبکستان د يوه تبعه له خوا تر سره کيږي. د هغه دغه عمل د مرکزي آسيا د دغه هېواد له حده زيات تاثير راپه ګوته کړی دی چې د نړيوال جهاديزم په برخه کې يې په وروستيو څو مياشتو کې لوبولی دی. ازبکستان ټول ټال ۳۲ ميليونه اوسېدونکي لري. په قزاقستان کې مېشت د مرکزي آسيا د چارو شنونکی، الکساندر کنيازف، په دې هلکه وايي: «دغه شيان وخت ته ضرورت لري څو شکل ونيسي او څه چې نن ګورو د [اسلامي دولت او ورته ډلو له خوا] د هغو فعاليتونو پايله ده چې په وروستيو څو کلونو کې يې کړې دي.

اوس په ژندۍ بڼه
01:23 دقيقې
دويچه ويله پښتو | 02.09.2016

د کريموف ځای ناستی به څوک وي؟

«هېر شوی نسل»

هغه کسان چې د ازبکستان چارې څاري، د هغو معلوماتو په اساس چې د سايپف په هکله تر اوسه موجود دي، وايي چې هغه ښايي د ازبکو نارينه و په هغه «هېر شوي نسل» پورې تعلق ولري چې د شوروي له دغه پخواني جمهوريت څخه د ښه ژوند په نيت وتلي دي چې نه سمې ديني زده کړې لري او نه په لويديځ کې ژوند ته آماده وي. دا مشکل او هغه بله عامه ستونزه څو سړی په يوه پردي هېواد او کلتور کې ځان مدغم او ورسره عيار کړي، کېدای شي د دې سبب ګرځېدلی وي، چې دی د تندلارو تر تاثير لاندې راشي. مير احمد مومنوف چې د لارۍ چلونکی او د متحده آيالاتو په ستو ښار د اوهايو په آيالت کې د ازبکانو د ټولنې فعال دی د تليفون د لارې د رويترز خبري اژانس ته وويل: «هغه په يوه شېبه يعنې سمدلاسه مذهبي شو.»

مومنوف زياته کړه چې سايپف پخوا د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې ژوند کړی وو. مومنوف دا هم وويل چې «هغه په متحده آيالاتو کې ديني زده کړو ته مخه وکړه» وروسته له هغه چې د امريکا په متحده آيالاتو کې يې د ديني او مذهبي آزادۍ تجربه وکړه او خوند يې ځنې واخيست. اسلام په اکثريت مسلمان هېواد ازبکستان کې تر ټولو زيات پيروان لري خو په عمل کې خلک د دولت له خوا ډېر زيات کنتروليږي ځکه چې له تندلارۍ څخه ډېره اندېښنه موجوده ده. د کمونست ګوند د پخواني مشر، اسلام کريموف، له خوا دغه هېواد د دوو لسيزو په اوږدو کې په کلکه او اوسپنيز لاس اداره شوی دی. اسلام کريموف پروسږ کال مړ شو. د هغه ځای ناستي، شوکت ميرزائيف، د ۲۰۱۶ کال په پای کې د قدرت واګي تر لاسه کړل چې چارواکو اوس لږ څه نرم چلند هم غوره کړی دی. داسې هيله هم موجوده ده چې اقتصادي اصلاحات به د اقتصاد په برخه کې آسانتياوې راولي. ميرزائيف په سپتمبر مياشت کې وويل چې هېواد يې د امنيت په برخه کې د ممکنو تندلارو کسانو د ۱۷۰۰۰ کسانو لرونکي يوه تور لست څخه تقريبا ۱۶۰۰۰ کسان حذف کړي دي او غواړي چې هغوی «بېرته ټولنې ورګډ او هغوی ته زده کړې هم ورکړي.»

زموږ له ارشیف څخه

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۱م کال د مارچ ۱۵

د ۲۰۱۱م کال د مارچ میاشتې پر ۱۵ د سوریې په مختلفو ښارونو کې حکومت ضد مظاهرې پيل شوې. عربي پسرلی په ځینو عربي هیوادونو کې د وخت رژیمونه را نسکوره کړل. په دې وخت کې په سوريه کي هم مظاهره کوونکي د خپلو غوښتنو د پوره کیدو له پاره سړکونو ته راووتل. خو حکومتي ځواکونو د درعا په ښار کې پر مظاهره کوونکو ډزې وکړې چې په ترڅ کې یې ۴ تنه ووژل شول.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

د مارچ ۲۸ نیټه

ولسمشر بشارالاسد فکر کاوه چې په زور سره به د مظاهرو مخه ونیولای شي. د مارچ له ۱۵ څخه په پيل شویو مظاهرو کې د دغې میاشتې تر ۲۸ نیټې پورې ۶۰ کسان ووژل شول. د حکومت له خوا د مظاهره کوونکو پر سرکوبه کولو سربیره د مظاهرو لړۍ په ټول هیواد کې پراخه شوله.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۱ د اګست ۱۸

د سوريې د حکومت له خوا د مظاهره کوونکو د سرکوبه کولو په غبرګون کې د امریکا ولسمشر بارک اوباما د بشارالاسد د استعفا غوښتنه وکړه او په امریکا کی یې د سوريې حکومت د ټولو شتمنیو د کنګل کولو اعلان وکړ. خو د سوریې حکومت د نړیوالې ټولنې غوښتنې ونه منلې او د مظاهره کوونکو ځپلو ته یې دوام ورکړ.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

د جولای ۱۹- ۲۰۱۲

د ۲۰۱۲م کال په جولای کې د مظاهره کونکو د ځپلو لړۍ تر حلب پورې پراخه شوه. هلته د حکومتي ځواکونو او مظاهره کونکو تر منځ جګړه پیل شوه. په دغه وخت کې په درعا، حمص، ادلیب او دمشق په شاوخوا سیمو کې هم جګړو شدت وموند. په دې وخت کې د حکومت مخالف مظاهره کوونکي په یاغي ځواکونو بدل شول.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۲م دسمبر

برینانیا، امریکا، فرانسې ترکیې او خلیجې هیوادونو یاغي اپوزیسیون د سوريې ولس د قانوني استازو په توګه ومنل. له دې سره سم د رژیم ضد اپوزیسیون ملاتړ هم پیل شو. کله چې اسد د نړیوالو د غوښتنو له منلو څخه یو وار بیا انکار وکړ، په دې وخت کې د القاعدې په ګډون یو شمیر ترهګرې ډلې هم د اسد رژیم پر ضد جګړه کې ونډه واخيسته.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۳ م کال د مارچ ۱۹

په دې ورځ په خان شیخون سیمه کې د زهرجنو ګازو برید وشو چې له امله یې ۲۶ تنه ووژل شول. په دې کې ډیر کسان د سوريې پوځیان ول. د ملګرو ملتونو څارونکو هم ونه شوای کولای دا معلومه کړي چې دغه برید چا کړی دی. په همدې کال په عراق او سوریې کې د داعش ډلې هم خپل فعالیتونه زیات کړل.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۳ م د سپټمبر ۲۷

د کیمیاوي وسلو تر کارونې وروسته د ملګرو ملتونو سازمان د دمشق حکومت ته خبرداری ورکړ چې که خپلي کیمیاوي وسلې ختمې نه کړي نو پر وړاندي به یې له نظامي قوت څخه کار واخیستل شي. که څه هم بشارالاسد د خپلو کیمیاوي وسله پر لمنځه وړلو رضامندي ښکاره کړه، خو په همدې وخت کې د داعش ډلې په سوريه کې خپل حضور نور هم پیاوړی کړ.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۴ کال د جون میاشت

د سوریې الرقه لومړنې ښار وو چې داعش ډلې تر خپل کنترول لاندې راوست. په جون میاشت کې داعش د الرقه ښار خپله پلازمېنه اعلان کړه. وروسته تر دې دغې ډلې له دې ښار څخه خپل بریدونه پراخ کړل. د سپټمبر پر ۲۲ امریکا ائتلافي ځواکونو د داعش پر مرکزونو هوایې بمبار پیل کړ.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۵ سپټمبر ۲۳

که څه هم روسیې لا پخوا له بشارالاسد سره مرسته کوله خو په دې ورځ د مسکو حکومت په عملي ډول اړخ ونیوه. د روسیې جنګي الوتکو د اسد د مخالفیونو پر ضد د هوایې بمباریو لړۍ پيل کړه.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۶ مارچ میاشت

د روسیې هوایې بمباریو د سوریې ځواکونو ته نوی قوت ور وبخښه او ډیر ژر یې هغه سیمي ونیولې چې وسله والو مخالفینو یې نیولي وې. په دې وخت کې د سوريې پوځ د ایران ملاتړ لرونکي شعیه ملیشه و له خوا هم همکاري ترلاسه کوله. دې اتحاد په مارچ میاشت کې لا په پالمیرا کې د داعش ډلې ته ماته ورکړې وه.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۶ دسمبر میاشت

روسي جنګي الوتکو او د حزب الله د جنګیالیو په مرسته د سوريې پوځ په حلب کې هم جهادیان پر شا وتمبول.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۷ م کال جنوري میاشت

د امریکا، روسیې، ترکیې او ایران د هڅو په ترڅ کي د سوریې حکومت او غیر جهادي ډولو ترمنځ د سولې یو تړون رامنځته شو. خو د دې تړون له مخې د جهادې ډلو پر ضد د عملیاتو لړۍ پای ته ونه رسول شوه.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۷ م کال اپریل میاشت

دونالد ترمپ واک ته تر رسیدو څو میاشتې وروسته امر وکړ چې د سوريې حکومت پر هغې پوځي اډې دې توغندیز برید وشي، چې ویل کیږي له هغه ځایه په خان شیخون کې د یاغیانو پر مرکزونو د کیمیاوي وسلو برید شوی وو. امریکا له منځلارو سوریایې یاغیانو سره هم خپلې مرستې زیاتې کړلې. خو بل لور ته بیا روسیه له بشار الاسد سره پوځې همکاري کوي.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۷م کال جون

د سوریې دیموکراتیکې جبهې SDF ځواکونو چې د امریکا ملاتړ له ځان سره لري الرقه محاصره کړی وو. کرد او عربي جنګیالیو په دې ښار کې داعش ته د ماتې ورکولو له پاره عملیات پیل کړل. په همدې میاشت کې روسیې اعلان وکړ چې په زیات ګومان سره د داعش مشر ابوبکر البغدادي د یوه هوایې برید په نتیجه کې وژل شوی دی. خو د روسیې دغه ادعا نه ده تائيد شوې.

د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه لنډه تاریخچه

۲۰۱۷ اکتوبر

په سپټمبر کې کردي ځواکونو Syrian Democratic Forces د الرقه ۸۵ سلنه برخه تر خپل کنترول لاندې راوستله. په اکتوبر میاشت کې دغو ځواکونو په بشپړ ډول د الرقه د نیولو له پاره عملیات پیل کړل. که څه هم د اکتوبر میاشتې پر ۱۷ دغو پوځیانو د جهادیانو په بشپړ ډول په شا تمبولو اعلان وکړ البته له الرقه څخه، چې دا د داعش له پاره یوه لویه ضربه وه. خو د سوریې نور سنګرونه اوس ساړه شوي نه دي.

موږ تعقيب کړئ